|
|
|
|
Atatürk’ün
büyük özlemi...
“Saha lehçesi hakkında en büyük çalışmayı Eduard
Karloviç Pekarskiy gerçekleştirmiştir. Hazırladığı ‘Saha Dili Sözlüğü’ne
toplam 25 bin kelime alınmıştır. Bu kelimelerin anlamları verilirken sözlü
gelenekte yaşayan folklora ait pek çok unsura yer verilmiştir. Sözlük,
1907-1930 yılları arasında toplam 13 cilt olarak basılmıştır. Atatürk,
Pekarskiy’in eserini inceledikten sonra eski Türk dilini, dinini, hayatını,
kısacası kültürünü yansıtan bu eserin mutlaka Türkiye Türkçesi’ne çevrilmesi
gerektiğini belirtmiştir. (Notlar’dan:
Sözlük Atatürk’ün emriyle 18 kişiden oluşan özel bir komisyonca Rusça’dan
Türkiye Türkçesi’ne çevrilmiştir. Sekiz ayda çevirisi yapılan sözlük,
daktilo edilerek müsvedde halinde 1937 yılında Atatürk’e sunulmuştur.
5.275 sayfadan (12 cilt) ibaret olan bu sözlüğü Atatürk, ayrıntılarıyla
incelemiş, bazı sözlerin altını çizmiş, işaretler koymuş, basılmasının
gerektiğini belirtmiştir. Sözlüğün 1.cildi 1945 yılında Ebuziya Matbaası’nda
basılmışsa da (658 sayfa), o günden bu sonra konu hakkında yeni bir gelişme
olmamıştır. Bu sözlük, Anıtkabir Müzesi Atatürk ve Türk Devrimi Kütüphanesi’nde
mevcuttur.) Türkçe’nin
değişik özelliklerini yapısında barındıran Saha lehçesinin kelime
hazinesi büyük çoğunlukla Türkçe kelimelerden oluşmakla beraber, bu lehçede
Moğolca, Tunguzca, Samoyetçe ve Rusça kelimeler de bulunmaktadır. Saha
lehçesinin Türk dünyasını oluşturan diğer kavimlerce genel şekliyle anlaşılmamasının
bir nedeni Sahalar’ın çok eski tarihlerde ana kitleden ayrılması ve bunun
neticesi olarak sözlerinin ses değişimlerine uğraması, başka nedeni ise diğer
milletlere ait sözlerin, Saha lehçesine girmesiyle ilgilidir.” (Doç.Dr.
Yuriy Vasiliev, Saha Halk Edebiyatı Örnekleri S.132) |