|
|
|
|
Sakalar’da*
Şamanizm...
“Sakalar
(Yakutlar) (Sahalar b.n.) kendi tarih, dil, din ve kültürleri ile kendilerine
özgü yere sahiptir. Sakalar bin yıldan fazla bir zaman önce Türk soydaşlarından
ayrılarak kuzeyde, Lena Nehri’nin kıyısına göçtü. Onun için çok
eskiden Skifler’den, Sakalar’dan, eski Türkler’den kalan dini, kültürü
bugüne kadar getirmişlerdir. Onların
eski kültürünü, dinini, dilini korumakta olmalarının sebeplerinden birisi
uygar dünyadan (Çin, Japon, Hindistan, İran, Araplar, Avrupa ülkeleri) uzak
kalmalarıdır. Dil
bilimcileri, Saka dilinin kelime hazinesi ve grameri ile eski Türk diline en
yakın dil olduğunu söyler. Sakalar’ın
geleneksel dinleri eski Şamanizm’dir. Mesela 10. yy.da Arap coğrafyacısı
İbn-i Fadlan 921-922 yıllarında Volga’ya yaptığı gezi hakkında yazdığı
kitabında eski Oğuz Türkleri’nin dinleri hakkında şöyle der: Hayvanı
alnına vurarak öldürürler, ölen adam atı, elbisesi, silahı, yayı, sadağı,
yiyeceği ile birlikte gömülür. Bu adetleri İslamiyet ile birlikte kaldırmışlardır. Sibirya
Türkleri (Sakalar, Şorlar, Hakaslar, Altaylar) çok uzakta olmaları nedeniyle
başka dinlerle irtibatları olmamış ata dinlerini yaşatmışlardır. Ancak
Sibirya dışında diğer pek çok Türk halkı bu eski adetlerini unutmuşlardır. Sakalar’ın
dini olan Şamanizm Hakkındaki yazıları 17. yy.dan itibaren Rusya’dan gelen
seyyahlar araştırmacılar yazmışlar. 18. yy.da Y.Lindenau, 19. yy.da A.F.Middendorf,
İ.A.Hudyakov, E.K. Pekarskiy, N.A.Vitaşevskiy, S.V.Yatremiskiy, V.F.Toroşanskiy
vd. Detaylı bir şekilde bilgi vermiştir. Yirminci
yüzyılın başlarında özellikle 1920-1930 yıllarında Şamanizm hakkında
Sakalar’ın ünlü bilginleri A.E.Kulakovskiy, S.A.Novgorodov, P.A.Oyunskiy’in
yazıları, araştırmaları neşredilmiştir. Saka
Şamanizm’ini öğretmeye üstün gayret sarfetmiş, meşhur bir Saka bilgini
folklorcu, etnograf, tarihçi Gavriil Vasilyeviç Ksenofontov’dıur
(1888-1938). O,
1920 yıllarında Yakutistan’ın geniş yerlerinden, Krasnoyarskiy bölgesinden,
Hakasya’dan, Batı Buryatistan’dan Şamanizm’le ilgili pek çok veriler
toplamış, Elleyada, Uraanhay-Sakalar, Hrestes.Şamanizm ve Hıristiyanlık adlı
pek kitapları, çok ilmi makaleleri vardır. Maalesef,
Gavriil Vasilyeviç 1938 yılında asılsız suçlamalarla hapis cezasına çarptırılmış
ve o yıl ölmüştür. (Henüz 50 yaşındayken.b.n.) Bu
Saka bilgininin eserleri 1957 yılına kadar yasaklanmıştır. Ancak son yıllarda
Yakutistan ve Saka halkında yazara ve eserlerine karşı büyük bir ilgi görülmektedir.
Sakalar’ın eski dinleri olan Şamanzim’e büyük ilgi vardır. Bu
konuda birçok araştırmalar yapılmaya, okullarda, öğrenim kurumlarında
Saka milli kültürü ve dininin detaylı bir şekilde ele alınmasına başlandı.
Saka Devlet Üniversitesi’nde Saka Dili, edebiyatı ve milli kültürünün öğretildiği
özel bir fakülte açıldı. 1992’de G.V.Ksenofontov’un çalışmaları iki
kitap halinde basıldı. *Yazar Sakalar adını kullandığı için başlıkta biz de buna uyduk. (Doç.Dr.
Yuriy Vasiliev, Saha Halk Edebiyatı Örnekleri, S.143)
|