Zamanda geriye doğru yolculuk yapmanın en kısa yolu tarih okumaktır

Sibir, Sibirya ne demektir?

“Sibirya coğrafi isminin menşei üzerinde birbirinden farklı birkaç görüş bulunmaktadır. Bu görüşlerden birine göre Moğolca’da ‘bataklık yerde sık çalılık, balta girmemiş sık orman’ manasındaki sibir kelimesinden gelmiştir. Diğer bir görüşe göre kelime, Sabir Türkleri’nin hatırasını taşımaktadır. Radloff ise Aus Siberien (=Sibirya’dan) adlı ünlü eserinde, Sibir hanlığı’nın başşehri olan İsker (İski-yar ‘eski sahil’) şehrine Tatarlar’ın Sibir ismini verdiğini ve bu ismin daha sonra Ruslar tarafından bütün Kuzey Asya düzlüğüne takıldığını, ancak kelimenin Tatarca olmadığını ve menşeinin tamamen meçhul olduğunu ifade etmektedir.

Sibir adı ilk defa Cengiz Han sülalesinin mahrem rivayetlerini ve tarihini anlatmak maksadıyla yazılmış olan Yüan-çao pi-şi (=Moğollar’ın Gizli Tarihi) adlı eserde geçmektedir. 1228-1264 yılları arasında destansı bir tarzda kaleme alınan eser, Moğollar hakkında yazılmış önemli birkaç kaynaktan biridir. Eserde Çin karakteri ile yazılmış olan sibir kelimesi¹, Cengiz Han’ın en büyük oğlu Cüçi zamanında, orman kabilelerinin ve Yenisey Kırgızları’nın itaat altına alındığı 1207 yılının (Tavşan yılı) olaylarını anlatan pasajda yer almaktadır.”

1 Moğolca uzmanı Hitoshi Kuribayashi’ye göre, ‘kavim, boy’ anlamına gelen sibir kelimesinin Çince olması mümkün değildir. Çünkü Çince yazıda ‘çocuk’ anlamına gelen üçüncü karakterin sol alt köşesinde ‘dil’ anlamına gelen küçük bir dördüncü karakter daha vardır. Bu küçük karakter genel olarak kelime sonunun r sesi ile bittiğini gösteren bir tür fonetik işarettir. Eğer kelime Çince olsaydı, böyle bir fonetik işareti kelimeye eklemeye lüzum kalmazdı.

(Mesut Şen, Sibirya İsminin Menşei Üzerine, Sibirya Araştırmaları)