|
|
Yukarı Çukurova Masalları Üzerine Yapılan Çalışmalar Bugüne kadar, halk edebiyatı ve folklorun değişik konuları ile ilgili çok sayıda yüksek lisans, doktora, doçentlik ve profesörlük takdim tezleri yapılmıştır. Ancak, bunlar içerisinde Çukurova Bölgesi, çeşitli sebeplerden dolayı, araştırma konusu olarak seçilmemiştir. Oysa bölgemiz, halk edebiyatı mahsüllerinin en canlı olduğu diyarlardan biridir. Gerek, o bölgenin çocuğu olmamız, gerekse yukarıda gördüğümüz eksiklikleri tamamlamak gayesiyle Yukarıçukurova masalları üzerinde bir çalışma yapmaya karar verdik. Henüz, derleme sahasına çıkmadan önce, bölge ie ilgili kaynakları taradığımızda, Yukarıçukurova masalları üzerine dikkate değer bir çalışmanın yapılmadığını gördük. Masal yönünden oldukça zengin olan bölgemizde, bugüne kadar böyle bir çalışmanın yapılmaması, bizi bu konuya yönelten en önemli faktörler arasındaydı. Aşağıda, içerisinde az çok bölge ile ilgili masal bulunan ve masallardan bahseden kaynakları verirken, Çukurova bölgesini bir bütün olarak ele aldık. Bu sebeple çalışmamızda bahsedilen kaynaklar, Yukarıçukurova’nın olmayıp, Çukurova bölgesinin tamamına aittir.
Yukarıçukurova masalları ile ilgili, müstakil bir kitap hazırlanmamıştır. Ancak, Ali Rıza Yalman (Yalgın) tarafından yayımlanan; Cenupta Türkmen Oymakları adlı eserin 1 ve 2. ciltlerinde, bölgeden derlenmiş birçok masal ve hikaye bulunmaktadır. Ayrıca, eserde hikaye diye verilen metinlerin bir kısmı da masal özelliği göstermektedir. Yalman, eserin 1.cildinde, Yörükler arasındaki masalın önemini, bunları bir kanun kadar geçerli olduğunu ve metinleri umumiyetle yaşlı kadınların anlattıklarını belirttikten sonra, Kedi Hikayesi ve Çoban Hikayesi adı ile iki metin vermiştir. Bunlardan birincisinin masal olmasına rağmen, ikincisi fıkradır. Ancak, çeşitli araştırıcılar, masal tasnifini yaparken, fıkraları da buna dahil ettiklerini düşünürsek, Çoban Hikayesi’ni de, burada rahatlıkla zikredebiliriz.124 Adı geçen eserin 2.cildinde, Hikayeler adı altında dört metin yer almaktadır. Bunlar: 1.Kurtla Koyun Ancak, bu metinlerden birincisinin masal olmasına rağmen, ikincisi fıkra, üçüncüsü bir halk hikayesidir. Bey Böyrek ise, Dede Korkut hikayelerindeki boyun, değiştirilerek Akkavak Kızı adı ile anlatılan,masallaşmış şeklidir. Eserin 193-196. sayfaları arasında, yine dede Korkut hikayelerinden biri olan, Tepegöz hikayesi bulunmaktadır. Ancak buradaki metin, anlatıcı tarafından tamamen masallaştırılmıştır (metnin yarısı anlatılmıştır.) 125 Pertev Naili Boratav’ın 1969 yılında yayımlanan; Az Gittik Uz Gittik adlı eserinin 356-361. sayfaları arasında, Kadirli’nin Karatepe Köyü’nden derlenmiş 19 Karatepeli fıkrası bulunmaktadır.126 Tasniflerde, fıkralar da masalların içerisinde ele alındığı için onları da burada vermenin faydalı olacağına inanıyoruz. Ahmet Edip Uysal tarafından, 1986 yılında yayımlanan, Traditional Turkish Folktales For Children adı eserde de Çukurova bölgesinden derlemiş üç masal bulunmaktadır.127 Talebe Tezleri Konumuzla ilgili en fazla tez çalışması, Erzurum Atatürk Üniversitesi Fen Edebiyat ve Kazım Karabekir Eğitim Fakültelerinin ilgili bölümlerinde yapılmıştır. Burada, başta Mehmet Kaplan olmak üzere, daha sonraki yıllarda yetişen hocalarımız, Saim Sakaoğlu, Bilge Seyidoğlu ve Muhan Bali’nin büyük etkisi vardır. Adı geçen üniversitenin Fen Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı bölümünde, içerisinde Yukarıçukurova masallarının bulunduğu üç talebe tezi mevcuttur. Bunlardan Abdurrahman Coşkun dört128, Mehmet Karanlık yedi129, F.Nurgün Akkurt da beş130 masal metnini, çalışmalarına dahil etmiştir. Kazım Karabekir Eğitim Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı bölümünde ise, Mustafa Tunç tarafından, müstakil bir masal çalışması yapılmıştır. Kadirli Masalları adlı tezde, on beş masal metni yer almaktadır.131 Bunun dışında, aynı fakültede, H.İbrahim Özdemir132 ve Suat Tatlı133 tarafından yapılan tezlerde de, bölge ile ilgili masallar bulunmaktadır. Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih Coğrafya Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı bölümünde, Mustafa Özgüven134, Adil Arıkan135, Şaziye Doğan136, Ayşe Soyupak137 ve Ahmet Yılmazer138 muhtelif yıllarda tamamladıkları ez çalışmalarına, çeşitli halk edebiyatı mahsülleri ile birlikte masalları da dahil etmişlerdir. İstanbul Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı bölümünde de Fuat Güzel139 ve Derviş Esimek140, dil sahasında yapmış oldukları tez çalışmalarında, masallardan istifade etmişlerdir. Fırat Üniversitesi, Fen-Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı bölümünde yapılan tezler arasında ise konumuzla ilgili bir çalışma bulunmaktadır. Mustafa Kemal Çakıcıoğlu tarafından hazırlanan; Karatepe Köyünde Halk Edebiyatı ve Folklor Ürünleri/Kadirli-Adana adlı tezde, çeşitli halk edebiyatı ve folklor mahsüllerinin yanı sıra üç de masal metni yer almaktadır.141 Ayrıca, görme imkanını bulamadığımız diğer üniversitelerimizdeki lisans tezlerinde (bilhassa halk edebiyatı ve ağız çalışmalarında) de bölgemizle ilgili masal metinlerinin bulunabileceğini unutmamak gerekir. Makaleler Bölgedeki masallarla ilgili makale çalışmaları, kitaplarda olduğu gibi yine çok azdır. Pertev Naili Boratav; Çukurova’da Folklor Denemeleri adlı yazısında, Çukurova Bölgesi’nin, sözlü halk edebiyatı bakımından çok zengin olduğunu belirttikten sonra, Yörük Fidan Bacı’dan ii, Tahtacı Döne Akgün’den de yine iki masal metni derlediğini belirtir. Boratav ayrıca, iki kaynak şahıstan da dokuz fıkra tespit etmiştir.142 Bunun dışında, Yusuf Doğudandoğan’ın143, M.Güner Demiral’ın144 ve Ali Berat Alptekin’in145 birer, Murat Uz146 ile Esma Şimşek’in de konuyla ilgili ikişer makalesi, değişik dergilerde yayımlanmıştır.147 Osman Karataş ise, Tilkinin Tilkiye Hilesi adlı masal manzum hale getirmiştir148 Tebliğler Görebildiğimiz kadarıyla, bugüne kadar düzenlenen sempozyumlarda sunulan tebliğlerde bölge masalları dahil edilmemiştir. Sadece Esma Şimşek tarafından hazırlanan ve 3.Battal Gazi ve Malatya Çevresi Halk Kültürü Sempozyumu’nda sunulan bir tebliğde Sabırtaşı masalının Kadirli varyantı da incelenmiştir.149 Arşivler Hiç şüphesiz, daha önce tanıttığımız arşivlerde, bölgemizle ilgili masal metinleri de bulunmaktadır. Ancak, bunların katalogları hazırlanmadığı için, kesin bir bilgi verememekteyiz. Warren S.Walker – Michael D.Felker ve Elizabeth K.Brandt’ın birlikte hazırladıkları, Archive of Turkish Oral Narrative Preliminary Catalogue 2’de Âgah Selçuk’tan (Ceyhan) altı, Ömer Uysal’dan (Adana) beş, Hacı Özsam’dan (Kadirli) bir, Mustfa Düzgün’den (Osmaniye) üç, Reşat Genç’ten (Kozan) yine bir masal metni derlediklerini belirtmişlerdir.150 (Doç.Dr.Esma Şimşek, Yukarı Çukurova Masallarında Motif ve Tip Araştırması, cilt 1, Kültür Bakanlığı yayınları, 2001) |