Zamanda geriye doğru yolculuk yapmanın en kısa yolu tarih okumaktır

Kuzeybatı Anadolu’daki Hanlar Üzerine Bazı Notlar

Leyla Yılmaz*

Hanlar, Anadolu tarihinin farklı zamanlarına ait ulaşım ağını, dönemin ticaret hayatını ve sosyal yapılanmasını açıklayan önemli yapılardır. Bu bağlamda, Anadolu’nun kuzeybatı bölgesinde bulunduğu bilinen hanları incelemek amacıyla, bölgenin 1:25.000’lik haritaları taranmış, elde edilen verilerin arazi bilgileriyle doğrulanması için de bir yüzey araştırması gerçekleştirilmiştir. Bu makalede söz konusu harita ve arazi çalışmalarının sonuçları verilmektedir.1

Anılan bölge, başta Leonhard2 olmak üzere Gökoğlu3, Chanykoff4, Hirschfeld5, Kannenberg6, Flotwell7, Leake8, Deist-Anton9, Boehringer10, Anderson11, Hunger12, Dernschwam13 ve Busbecq14 gibi gezgin ve araştırmacıların ilgi alanına girmiştir. Bölgenin Roma Dönemindeki yolları için French15, Ankara Çankırı güzergahı için de Machperson16 bilgi verir. Ayrıca bölgedeki bazı hanlarla ilgili olarak Özergin17, Ünal18, Sözen19 ve Baş20 çalışmaları bulunmaktadır.

Gerek harita ve gerekse seyahatnamelerden elde edilen bilgiler doğrultusunda Ankara-Çankırı-Kastamonu –Tosya-Sinop- İnebolu- Kastamonu-Çankırı (Çankırı-Ilgaz arasındaki tâli yoldan) Ilgaz-Ankara ve Ankara –Şabanözü güzergahında bir yüzey araştırmasına çıkılmıştır.

Arazi çalışması sırasında, yayınlarda ve haritalarda tespit edilebilen 27 hanın 12’sinin izine dahi rastlamak mümkün olamamış, dördünün ise sadece temel kalıntılarına rastlanabilmiştir. Günümüze ancak on bir hanın ulaşabildiği görülmüştür.

Bütün bu bilgiler ışığında şu tespitler yapılabilir:

Bugün mevcut olmayan hanlar

Solfasol Köprüsü yakınında bulunduğu anlaşılan ve Solfasol Hanı21 denilen yapının, Ankara Çubuk yolu üzerinde olduğu bellidir. Yapıya ait hiçbir iz günümüze ulaşmamıştır.

Ankara Esenboğa arasında Karacaören mevkiinde tespit edilebilen hanın22, Özergin’in makalesinde sözü edilen “Abacılar Hanı” ile aynı yapı olduğu düşünülebilir23. Özergin’in Çubuk Barajı’nın suları altında kaldığını söylediği bu yapının, bugün Karacaören yakınındaki bir çiftliğin bulunduğu yerde lokalize edilebileceği iddia edilebilir. Yöre halkı da bu tespitimizi desteklemekte ve çiftliğin bulunduğu yerde elli, altmış yıl evveline kadar bir hanın bulunduğunu hatırlamaktadır.

Eski adıyla “Han Yeri”24 denilen mevki, Ankara Çankırı yol ayrımından sonra Çankırı yönüne giderken yolun sol yanındadır. Bugün Sarıcalar adıyla bilinen bu mevkide, Çubuk Suyu kenarında bir kavak tarlasında vaktiyle bir hanın bulunduğu ve yıkılarak (?) taşlarının inşaatlarda kullanıldığı öğrenilmiştir.

Haritalarda varlığı tespit edilebilen Ankara Çankırı yolundaki han25 ile yine aynı yol üzerinde bulunduğu anlaşılan İnandık Köyü’ndeki han26 da izine dahi rastlayamayacağımız diğer yapılan arasındadır.

Kalecik yakınlarında bulunduğu bilinen Selçuk Hanı, sadece Erdmann’ın yayınından tespit edilebilmektedir. Daha önce Anderson ve Kiepert tarafından da görülen yapıyı Erdmann da bulamamıştır27.

Çankırı-Yapraklı arasında Şıhlar Köyü civarında olduğu bilinen Eski Han (Alter Han), Kiepert28 ve Leonhard’ın29 haritalarında görülmekle birlikte, arazide yapılan çalışmalarda yapının günümüze ulaşmadığı tespit edilmiştir.

“Germeç Pazar”, Kastamonu-Taşköprü arasındadır. Leonhard, burada bir han ve ahşap satış kulübelerinin bulunduğundan söz eder30. Arazi çalışmaları sırasında hanın yıkıldığı, fakat, bulunduğu alanda, ahşap kulübelerde hâlâ satış yapıldığı tespit edilmiştir.

Kastamonu-İnebolu arasındaki Halkacılar Hanı, Leonhard’ın haritasından tespit edilebilmektedir31.

Kastamonu’nun güneyinde ve Leonhard’ın kendisinin de kalmış olduğunu belirttiği han ise Pirlaklar’dadır32. Ancak, ne yazık ki her ikisi de günümüze ulaşamamıştır.

Kastamonu –Tosya yolu üzerinde ve Taşköprü yönüne ayrılmadan önce bir derbent ile onun aşağısında Tahtalı Han dile anılan bir yapının vaktiyle mevcut olduğu da, Leonhard’dan anlaşılabilmektedir33, ancak arazi çalışması sırasında böyle bir yapıya rastlanmamıştır.

Bugün sadece temelleri kalmış olan hanlar

“Topal Ali’nin Hanı”, “Sirke Han”, “Eski Han” ve “Sazlı Han” olarak bilinen yapıların sadece temelleri günümüze ulaşabilmiştir.

“Topal Ali’nin Hanı”34 diye bilinen yapı kalıntısına ulaşılması bir hayli zordur (Resim 1). Mevcut kalıntılara bakarak, Ilgaz Çankırı arasındaki ana yolun doğusunda kalan tâli yol takip edilerek ulaşılan Kızılsin Köyü yakınlarında ve Değirmendere Suyu kenarındaki eğimli arazi üzerine inşa edildiği anlaşılmaktadır. Günümüze ulaşabilmiş temel kalıntıları, burada vaktiyle dikdörtgen planlı ve birbirinden bağımsız üç yapı bulunduğunu, moloz taş ve harç ile inşa edilmiş olan bu yapı topluluğu içindeki en büyük yapının da muhtemelen han olduğunu göstermektedir. Bugün, içindeki bölme duvarları iyi kötü hâlâ belli olmaktadır. Örtü sistemine ait bir göçük olmaması, ahşap çatılı olabileceğini düşündürmektedir. Malzeme ve inşa tekniği dikkate alınarak 19.yüzyıla tarihlendirilebilir35.

Taşköprü –Gökçeağaç arasında ve kendi adıyla bilinen köy mevkiindeki “Sirke Han”36 denilen yapının sadece temel kalıntıları günümüze ulaşabilmiştir (Resim 2). Kalıntılarına bakılarak burada vaktiyle dikdörtgen planlı bir yapının bulunduğu anlaşılmaktadır. Halen kalıntılar arasında örtüye ait olabilecek bir göçüğün bulunmaması dolayısıyla çatının ahşap olabileceğinden söz edilebilir. Malzeme ve inşa tekniği dikkate alınarak 19.yüzyıla tarihlendirilebilir37.

“Eski Han”ın38, Ankara- Çubuk- Şabanözü yol üzerinde ve anayolun içlerindeki Karahacı ve Karamusa köyleri arasında ve Terme Deresi kenarında yer aldığı anlaşılmaktadır. Bugün yer yer bir metre yükseklikteki duvarlardan ibaret kalıntılara bakılarak, burada vaktiyle en az dört yapıdan oluşan bir mimari topluluğun bulunduğu rahatlıkla anlaşılmaktadır (Resim 3). Mevcut kalıntılar, dikdörtgen ve kare mekanlar halinde ve koridorlarla birbirlerine bağlanmış haldedir. Örtü sistemine ait göçük olmaması, bunların da ahşap çatılı olabileceğini düşündürmektedir. Malzeme ve inşa tekniği dikkate alınarak yapı 19.yüzyıla tarihlendirilebilir39.

“Sazlı Han”, Sinop’a bağlı Kabalı İlçesi’nin Sazlı Köyü’nde bulunmaktadır. Yapıdan geriye sadece temel kalıntıları kalabilmiştir. Dikdörtgen planlı olduğu ve kaba yonu taşlarla inşa edildiği anlaşılıyor; mevcut haline bakılarak 14-15. yüzyıla tarihlendirilebilir40.

Mevcut hanlar

Ankara-Çankırı arasında Kalecik yakınlarında yer alan “Yeni Han” iki katlıdır. Malzeme ve inşa tekniği dikkate alınarak 19.yüzyıl sonu- 20.yüzyıl başına tarihlendirilebilir41 (Resim 12).

Çorum’un Kargı İlçesi’ne bağlı Hacı Hamza’daki “Sinan paşa Hanı” 1506-7 tarihlidir. Dikdörtgen planlı han, beşik tonoz örtülü tek bir mekândan oluşmaktadır42 (Resim 4).

Kastamonu- Tosya arasındaki “Bürnük Köyü” sınırları içinde, bir su kaynağı kenarında yer alan “Sarının Hanı” dikdörtgen planlı bir yapıdır. Günümüze üst örtüsü ve batı kanadı tamamen yıkılmış olarak ulaşmıştır. Mevcut izlere bakılarak vaktiyle sivri beşik tonoz örtülü ve tek bir mekandan ibaret olduğu rahatlıkla anlaşılmaktadır. Duvarlarında üç ocak nişi bulunmaktadır. 14-15. yüzyıla tarihlendirilebilir43 (Resim 5).

“Atabey Hanı”, Kastamonu-Tosya arasında Akaya İlçesi’ne bağlı Elmakayası Köyü sınırlarında ve Karadere kenarında yer almaktadır. İçi, bugün üçü mevcut olan, karşılıklı ayaklara oturtulmuş yarım daire kemerlerden oluşan iki destek sırası ile beşik tonozlu üç bölüme taksim edilmiştir. Dikdörtgen planlı yapıda girişin sağ ve solunda birer ocağı bulunan ön mekanlar yer almaktadır. 14-15. yüzyıla tarihlendirilebilir44 (Resim 6).

Kastamonu’nun Taşköprü İlçesi’ne bağlı Gökçeağaç yerleşim merkezinde yer alan “Gökçeağaç Hanı” 1444-1461 tarihlidir45. Dikdörtgen planlı yapının girişinde, kısmen yıkık olarak sağ ve solunda ocak nişi de ihtiva eden bir ön mekan bulunmaktadır. Hanın içinde karşılıklı ikişer ayak ve duvarlara bitişik gömme ayaklar, yuvarlak kemerlerle birbirine bağlanmıştır. Yapı, örtü sisteminde özenle kullanılmış olan tekne tonozu ile dikkat çekmektedir46 (Resim 7).

Kastamonu- İnebolu arasında Seydiler Köyü’nde yer alan “Seydiler Hanı”47 günümüze bir kalıntı olarak ulaşabilmiştir. Örtü sistemine ait bir göçük olmaması, ahşap çatılı olabileceğini düşündürmektedir. Hanın yanında yer alan cami kitabesi 1906 tarihlidir48. Malzeme ve inşa tekniği de dikkate alınarak yapı 19.yüzyılın sonlarına tarihlendirilebilir (Resim 10).

Kastamonu- İnebolu arasında Ballık köyü’nde yer alan “Ballık han”49 bugün aslî halini tamamen kaybetmiştir. Günümüze ulaşabilen temel kalıntıları üzerine ahşah bir bina inşa edilmiş olduğu rahatlıkla anlaşılmaktadır. Yapı muhtemelen 19.yüzyıla tarihlendirilebilir50 (Resim 13)

Sinop-İnebolu arasında Çatalzeytin’de yer alan “Çatalzeytin Hanı” dikdörtgen planlı bir yapı kalıntısıdır. Yapının içinde bölme duvarı izine rastlanmaz. Örtüye ait olabilecek bir göçüğün bulunmaması dolayısıyla çatının ahşap olabileceğinden söz edilebilir. Malzeme, inşa tekniği ve yüksek pencere açıklıkları dikkate alınarak yapı 19. yüzyıla tarihlenebilir51 (Resim 14).

Sinop’un Kabala İlçesi, Taypaklı Köyü’nde yer alan Taypaklı Han52, dikdörtgen planlı tek mekandan ibaret bir yapıdır. Han sivri beşik tonoz örtü sistemi ile dikkat çeker. Dışardan kırma çatı ile örtülüdür. Yapı 14-15. yüzyıla tarihlendirilebilir (Resim 8).

Sinop Gerze kavşağında, Lala Köyü sınırlarında yer alan Taşhan (Yaykıl Han) dikdörtgen planlı, ocağı olan ön mekana sahip bir yapıdır. Han sivri beşik tonoz örtü sistemi ile dikkat çekicidir. Dışardan kırma çatı ile örtülüdür. Yapı 15.yüzyıla tarihlendirilebilir53 (Resim 9).

Sinop’un Durağan İlçesi’nde yer alan Durak Han kapalı ve açık iki bölümden oluşan bir yapıdır. Kitabesi mevcut olan han 664 H./1266 (miladi) tarihinde Pervane Süleyman bin Ali tarafından inşa ettirilmiştir54 (Resim 11).

Ankara -Çankırı-Kastamonu –Sinop- İnebolu- Kastamonu- Ankara güzergahında yapıların ortaya koymuş olduğu durumun izlenebilmesi için, bugün artık mevcut olmayan ya da sadece temelleri kalmış olan ve günümüze ulaşabilmiş olan hanların, güzergah üzerindeki sıralanışları ve tarihleri üzerinde durulabilir (Harita).

Bu bağlamda, Ankara’nın kuzey çıkışında “Solfasol Hanı”, Karacaören’de Abacılar Hanı, Sarıcalar’da Han Yeri, Balıkhisar (Taş Avlu), Şabanözü istikametinde 19.yüzyıla tarihlenebilen Eski Han, Kalecik istikametinde 19.yüzyıl sonu 20. yüzyıl başına tarihlenebilecek Yeni Han, Kalecik’te Selçuk Han, Çankırı yolunda ve İnandık Köyü’ndeki hanlar, Çankırı-Yapraklı arasında Eski Han, (Alter Han), Çankırı Ilgaz arasındaki tâli yolda 19.yüzyıla tarihlediğimiz Topal Ali’nin Hanı, Tosya-Osmancık yolunda Hacı Hamza’da 1506-7 tarihli Sinan Paşa Hanı, Tosya-Kastamonu arasında Tahtalı Han, 14-15.yüzyıla tarihlediğimiz Sarının Hanı ve Atabey Hanı, Kastamonu-Taşköprü arasında Germeç Pazar hanı, 19.yüzyıla tarihlediğimiz Sirke han, 1444-1461 tarihli Gökçeağaç Hanı, Boyabat’tan sonra 1266 tarihli Durak hanı, Boyabat-Sinop arasında her ikisi de 14-15.yüzyıla tarihlenen Sazlı Han ve Taypaklı Han, 15.yüzyıla tarihlenen Taş Han, Sinop İnebolu arasında 19.yüzyıldan Çatalzeytin Hanı, İnebolu Kastamonu

arasında 19. yüzyıldan Seydiler Hanı, Halkacılar Hanı, Kastamonu Ilgaz arasında Pırlaklar ve 19.yüzyıla tarihlenen Ballık han bulunmaktadır.

SUMMARY

Caravansaries Anatolian Architectural History Researches are of great importance in respect of transportation condition, trade role and social structure of Anatolia. İt is clear that the researches about the Black Sea Region hes been ignored this paper focuses on caravansaries from a region in the Black Sea. This region includes the locales of Ankara Çankırı Kastamonu Sinop İnebolu Kastamonu Tosya Ankara.

This paper investigates the existance of caravansaries in this region and existance and extent of a trade route. The research fort he paper began with studying the book of travels 1:25000 maps and finished with studying some publiciations and land researches.

Based on data cathered from maps and travel books, a site survey hes been carried out along Ankara Çankırı Kastamonu Tosya Sinop İnebolu Kastamonu Çankırı Iygaz Ankara and Ankara Şabanözü route, investigating caravansaray sites.

Of the 27 caravasaries discovered in the litrature rewiew, remains from 15 were observed in the field. There were no remnants found from the remaining 12, which had collapsed and deteriorned 11 of the 15 were found intact, with only the basement remnents to be found in the remaining 4.

This paper details the location of those caravansaries whose remnants were found. It also discusse possible locations for those caravansaries whose remnants have detriorated and could be found.

(Türk Arkeoloji ve Etnografya Dergisi, Sayı:5, Yıl 2005, T.C.Kültür ve Turizm Bakanlığı Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü)

NOTLAR

* Dr. Leyla Yılmaz, Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih Coğrafya Fakültesi Sanat tarihi Bölümü, Sıhhiye, Ankara-Türkiye

1 L., Yılmaz, Batı Karadeniz Ticaret Yolları ve Bu Yollar Üzerindeki Hanlar, Ankara Üni. Sosyal bilimler Enstitüsü Arkeoloji ve Sanat tarihi (Sanat Tarihi) Anabilim Dalı (Basılmamış Yüksek lisans Tezi), Ankara, 1990.

2 R.Leonhard, Paphlagonia, Berlin, 1915.

3 A.Gökoğlu, Paphlagonie-paflagonya-Gayri Menkul Eski Eserleri ve Arkeolojisi, Kastamonu, 1952.

4 Chanykoff; Reise im Nördlichen Kleinasien im Jahre, 1846.

5 G. Hirschfeld, Paphlafonische Felsengraber: Aushandlungen der K.preuB Akad, d.W.Berlin, 1885.

6 K. Kannenberg, “Die Paphlagonischen Felsengraber”, Globus, LXVII, 1895.

7 Flotwell., “Stromgeibet des Qyzyl-Yrmaq (Halys)”, Petermann’s Mittelungen, Erg.Heft No:114, Gotha. 1895.

8 W.M.Leake, Journal of Tour in Asia Minor, London, 1824.

9 W.V. Deist –M.Anton, “Neue Forschungen im nordwestlichen Kleinasien”, “Erganzungsheft. Nr. 116, Petermann’s Mitteilungen, Gotha, 1985.

10 J.Boehringer, Auf Karawanen Straßen, Anatoiens, München, 1958.

11 J.G.C. Anderson, “Exploration in Galata cis Halym Part ll, Topography, Epigraphy, Galation Civilisation”, The Journal of hellenic Studies, 19- (1899), s.98.

12 H.Hunger, Tabula İmperli Byzantini band. 9, Wien, 1996.

13 H.Dernschwam, İstanbul ve Anadolu’ya Seyahat Günlüğü, (Çev. Y.Önen), Ankara, 1987.

14 Busbecq, Türk Mektupları, (Çev. H.C.Yalçın), İstanbul.

15 D.H. French, “A Study of Roman Roads in Anatolia”, Anatolian Studies, 24 (1974), s.143-149.

16 l.W., Macpherson, “Roman Roads in milestone of Galatia”, Anatolien Studies, 4 (1954), s. 111-143.

17 M.K.Özergin, “Anadolu Selçuklu Kervarsarayları” tarih dergisi, XV/20 (1965), s.141-170

18 R.H.Ünal, “Osmanlı Öncesi Devirlerden yayımlanmamış Üç menzil Hanı”, Arkeoloji-Sanat Tarihi Dergisi V, İzmir. 1990, s.189.

19 Sözen, M. “Hacı Hamza’daki Türk Eserleri”, Anadolu Sanatı Araştırmaları, 2, İstanbul, 1970, s. 113-132.

20 A.Baş, beylikler dönemi Hanları, Selçuk Üniversitesi Sosyal bilimler Enstitüsü (Basılmamış Doktora Tezi), Konya, 1989.

21 1958 tarihli 1:25000’lik haritada Ankara l 29-b2 paftası.

22 1958 tarihli 1:25000’lik haritada Bolu H 29-c3 paftası.

23 M.Özergin, a.g.m., s.167.

24 1958 tarihli 1:25000’lik haritada Bolu H 29-c3 paftası; H.Hunger, Tabula Impreii Byzantini, band. 9, Wien, 1996’da haritada da Han Yeri görülmektedir.

25 1928 tarihli Çankırı 63 paftası.

26 1928 tarihli Çankırı 64 paftası.

27 J.G.C. Anderson, “Exploration in Galata cis Halym Part ll, Topography, Epigraphy, Galation Civilisation”, The Journal of Hellenic Studies, 19(1-299), s.98, H.Kiepert, Katre Von Klein Asien, 1902-1906, 24 Pafta in platt Bearbeitet, Berlin; K. Erdmann, Das Anatolische Karavansaray des 13. Jahrhundert, Teil l, Berlin, 1961, s.72-74.

28 H.Kiepert, a.g.e.

29 R.Leonhard, a.g.e.

30 R.Leonhard, a.g.e. s.74.

31 R.Leonhard, a.g.e.

32 R.Leonhard, a.g.e., s.72.

33 R.Leonhard, a.g.e., s.125.

34 1958 tarihli 1:25000’lik haritada G 31- a4 paftası ve Leonhard, R. A.g.e., 1915.

35 L.Yılmaz, Batı Karadeniz Ticaret yolları ve Bu Yollar…, s.35.

36 A.Gökoğlu, a.g.e., s.29.

37 L.Yılmaz, Batı Karadeniz Ticaret Yolları ve Bu Yollar…. S.34.

38 .Leonhard, a.g.e.

39 L,Yılmaz, Batı Karadeniz Ticaret Yolları ve Bu Yollar…, s.36.

40 D.H.French, “Sinop: The so called Ceneviz Yolu”, Anatolia and the Ancient Near East, Ankara, 1989, s.143-145, fig.3; L.Yılmaz, Batı Karadeniz Ticaret Yolları ve Bu Yollar… s.28.

41 1958 tarihli 1:25000’lik haritada Kırşehir İ 30 – b1 paftası, L.Yılmaz, Batı Karadeniz Ticaret Yolları…. S.32.

42 M.Sözen, “Hacı Hamza’daki Türk Eserleri”, Anadolu Sanatı Araştırmaları, 2, İstanbul, 1970, s.113-132.

43 Rölövesi ilk kez tarafımızdan alınmış olan yapı için bkz. L.Yılmaz, “Kastamonu-Tosya-Arasında Beylikler Döneminden Bir han: Sarının Hanı ve Batı Karadeniz Ticaret Yolu Üzerine Bazı Tespitler”, 14. Türk Tarih Kongresi (9-13 Eylül 2002’de verilen bildiri., (baskıda).

44 A. Baş, Beylikler Dönemi Hanları, Selçuk Üniversitesi Sosyal bilimler Enstitüsü (Basılmamış doktora tezi), Konya, 1989.

45 Kastamonu İsmail Bey Vakfiyesi’ne bağlı olarak bkz.İ.H.Uzunçarşılı, Anadolu Beylikleri ve Akkoyunlu, Karakoyunlu Devletleri, Ankara, 1984, s.138-139.

46 L.Yılmaz, Batı Karadeniz Ticaret Yolları…., s.21; Söz konusu tekne tonoz sebebiyle, yapının kilise olarak inşa edildiğini düşünenler de olmuştur. Bkz. R.Leonhard, a.g.e. 1915, s.343.

47 R.Leonhard a.g.e.

48 Kitabe “Padişahın fermanı ile Seydili Pazarı denilen yerde bir caminin inşa edilmesi” ile ilgili olup 1324 H/1906 M. Tarihlidir. Bkz. L.Yılmaz, Batı Karadeniz Ticaret Yolları…., s.29-30

49 R.Leonhard, a.g.e., s.71.

50 L.Yılmaz, Batı Karadeniz Ticaret Yolları, s.33.

51 L.Yılmaz, Batı Karadeniz Ticaret Yolları, .31.

52 Sinop’ta karaya vuran atık madde dolu radyasyonlu varillerin içine doldurulmuş olduğu yapı, bu sebeple görülememiştir. Ancak, yapının krokisi ve fotoğrafları hanı bu olaydan daha önce ziyaret etmiş olan Sayın David French’ten temin edilmiştir. L.Yılmaz, Batı Karadeniz Ticaret Yolları… s.27.

53 R.H.Ünal, “Osmanlı Öncesi Devirlerden Yayımlanmamış Üç Menzil Hanı”, Arkeoloji-Sanat Tarihi Dergisi V, İzmir, 1990, s.189. D.H.French, “Sinop:The so called Ceneviz…”, s.143-145; L.Yılmaz, Batı Karadeniz Ticaret Yolları…, s.22.

54 W.Hamilton, Researches in Asia Minor-Pontus and Armenia, London, 1842, s.324; A.Gökoğlu, Paphlagonie-paflagonya..., s. 357-358; K. Erdmann, Das Anatolische karavansaray…, s.72, L.Yılmaz, Batı Karadeniz Ticaret Yolları…, s.37.