|
|
Ordu kend ne demekti? “Türk Kağanının oturduğu yer veya otağını kurmuş olduğu bir karargah demekti. Göktürk yazıtları içinde de görülür. Burada, Göktürk yazıtlarından birçok örnek vererek, konuyu uzatmak istemiyoruz. ‘Kan olurupan, ordu yapmış’, yani ‘Han olarak tahta çıkıp, başkent veya ordu yapmış’ sözlerini, Göktürk yazıları ile yazılmış, diğer yazılarda da görebiliyoruz. Türkler’de ordu sözünün açık ve kesin bir manası vardır. Uygur yazılarında da ordu ile ilgili pek çok örnek vardır. En iyisi bunlar üzerinde fazla durmadan, 11.yüzyıla, yani Kaşgarlı Mahmud’a gelelim. Yolumuzu biraz aydınlattıktan sonra, zaman zaman eski Türk çağlarına da inebiliriz: ‘Ordu, hakanın oturduğu şehir demektir. Bundan alınarak, hakanların oturdukları Kaşgar şehrine de, Ordu-Kend denilmiştir.’ Kaşgarlı Mahmud sözüne devam ederek yine şöyle söylüyordu: ‘Ordu, Balasagun yakınlarında bir şehir. Balasagun şehrine de Kuz-ordu adı verilir.’ Yine devamla: ‘Ordu, ordubaşı, hakanların döşeyicisi ve yaygıcısı demektir.’ Kaşgarlı Mahmud Türklerin 11.yüzyıldaki anlayışı ile böyle diyordu. Bilindiği üzere Kaşgar şehri Karahanlı Devleti’nin başkentiydi. Bu sebeple, burasına, Ordu-kend adı verilmişti. Kuzeydeki Balasagun şehri de, b.aşlangıçta Karahanlı Devleti’nin kurulup geliştiği, başkentlerden biriydi. Fakat sonradan burası da, Kaşgarlı hakanlar ele geçirilmişti. Isıg-Göl’ün batı bölgelerinde bulunan bu büyük şehir, her zaman için büyük bir ticaret merkezi olmuştu. Batıya giden yolların geçtiği Tokmak Vadisi’nin kapısı olan Balasagun şehrinden, Doğu Türkistan’dan gelen ipekyolları da geçerdi. Hocamız ve üstadımız Zeki Velidi Togan, Türkçe İslam Ansiklopedisi’nde bu şehrin, öz, fakat güzel bir tarihini yazmıştır. Bunun içindir ki, kuzeydeki Balasagun şehrine de Türkler, Kuz-ordu adını vermişti. Bu başkent, eski Göktürk kalıntıları ile, Oğuz ve Türkmen kitlelerine çok yakındı.” (Bahaeddin Ögel, Türk Kültür Tarihine Giriş cilt 1, s.261-263) |