|
|
Torku sözcüğü ne anlama gelir? “Eski Türk kültüründe, ‘ipekli kumaş’ karşılığı
olarak en yaygın görülen deyiş, torku sözüdür. Fakat nedense bu söz, Batı
Türkleri arasında çok yayılmamıştır. Torku, Mısır’daki Memlûk
Devleti kaynaklarından yalnızca İbn Mühenna Sözlüğü’nde görülür. Bu
kaynağa da, epeyce Orta Asya söz ve tesirleri karışmıştır. Bilindiği üzere
bu sözlüğün, bir de Moğolca bölümü vardır. Biz, Anadolu’da torku sözünü
bulamadık. Fakat bu söz, Moğol kavimlerinde
geniş olarak yayılmıştır ve yaşamaktadır. Torku sözü,
Türkler’den
Moğollar’a geçmiştir. Çünkü ipekli kumaş, aynı zamanda bir ticaret malıdır. Kaşgarlı
Mahmud çağında Moğollar ise, Türkler’in ticaret bölgelerine çok uzaktı.
Bu söz, Türk kavimlerinde o kadar yayılmıştır ki, bununla atasözleri bile
meydana gelmiştir. Nitekim aynı kaynak bize şöyle bir örnek bile veriyordu: ‘Tawgaç Hannınğ torkusu telim, Tenğlenmedhip bıçmaz!’ ‘Çin halkının ipekli kumaşı çoktur, Fakat denklemeden biçmez!’ Kaynağımız, bu çok eski Türk atasözü için, ayrıca
şöyle bir açıklama da veriyordu: ‘Bu söz, gereksiz yere yapılan iş ve
para israfını önlemek için söylenmiştir. Daha çok, tutumlu olması
gereken kişiler için söylenir. Atasözleri, çok eski düşünceler ile deyişlerdir.
Ama onun yanında, ‘yinçke torku’, yani ‘ince ipekli kumaş’ manasına
gelen, günlük Bilig’de ise torku sözü,
pek çok geçer. Hatta bu büyük Türk eseri bahardan söz açarken, ‘yüzüne
yeşil ipek kumaş bağladı’, yani ‘yaşıl
torku badı’ diyordu.” (Bahaeddin Ögel, Türk Kültür Tarihine Giriş, c.5, s.403)
|