|
|
Türkler ketenin tohumu ve yağını biliyor muydu? “...Çinliler keten ve kendiri, daha çok tohumları ve
yağı için ekerlerdi. Bu sebeple Türkler’in, keten tohumu yağı ile ilgili
bilgileri, çok erken çağlarda öğrenmiş olmaları gerekliydi. ‘Yitim’,
herhalde Türkler’in keten tohumu için kullandıkları en eski sözlerden
biriydi. Kaşgarlı Mahmud, bu söz için şöyle bir açıklamada bulunuyordu:
‘Yitim, susam tanesi gibidir. Fakat kırmızı olur. Yağı kandilde kullanılır.’
Çinliler de susam tanesi ile keten
veya kendir tohumunu, birbirine karıştırmışlardı. Bu sebeple B.Laufer
bile, ünlü Sino-franica adlı eserinde bu bitkiler için, ‘Sesame and flax’
diye, birleşik bir başlık koymak zorunda kalmıştı... Kuzeybatı Sibirya’daki Tobol Türkleri, kendire yitin,
kendir tohumuna ise, yitin urlugu
diyordu. Radloff, sözlüğünde bu sözün, yetin şeklinde söylendiğini de
yazıyordu. Fakat nedense bu bölümde, herhangi bir örnek vermiyordu. Bu söz,
Anadolu ve Kazan’daki citı ve
çitine sözleri ile karşılaştırılmalıdır.
Anadolu’daki Türkler, keten tohumuna genegerçek de derler. Bu yanlıştır.
Genegerçek (Ricinus communis)tir. Uygurlar’da, Çin tesiri, kum veya
kuma sözlerinde görülür.
Çünkü Çince’de Hu-ma, keten demektir. Uygurlar da keten tohumu yağına
‘kuma’ demişlerdi. Keten tohumuna ise Türkçe olarak kendir
urugı
derlerdi. Bunlar teknik sözlerdi.” (Bahaeddin Ögel, Türk Kültür Tarihine Giriş, c.5, s.381)
|