|
|
Pamuk
sözcüğü Türkler’de ilk kez ne zaman görüldü? “Bu
çok mühim bir sorudur. Çünkü pamuk, Orta Asya’da yerli olarak bulunan, İndo-İran
dillerinden Türkçe’ye girmiş bir sözdür. Fakat Farsça’daki penbe
sözünün nasıl olup da, Türkler’de pamuk şekline girebilmiş olduğu ise,
ayrı bir mevzudur. Pamuk
sözünü ilk önce Kaşgarlı Mahmud’un kitabında, yani 11. yüzyılın
ikinci yarısında görüyoruz. Kaşgarlı Mahmud’a göre bu, ‘Oğuzca’
bir Türk sözüydü. Bilindiği üzere, ‘Oğuzlar, diğer Türk boylarına göre
çok daha önceleri, Batı Türkistan’ın yerli halkları ile, bağlar kurmuşlardı. Oğuzlar’ın bu sözü, -Anadolu’da söylendiği gibi- pamuk şeklinde söylemiş olmaları, gerçekten üzerinde durulacak bir mevzudur...Pamuk sözünün Türkler’deki gelişimine bakılırsa Türkler’in bu sözü, Batı Türkistan’ın yerli halklarından çok daha önceleri alıp geliştirdikleri, bir gerçek olarak karşımıza çıkar. Mamuk
ise Türkler’de, Harezmşahlar çağında ortaya çıkar. Eski Mısır ve Kıpçak
kültür çevrelerinde yayılarak, Çağatay kültür çevresinde daha köklü
bir gelenek ile yerleşir ve kalır. Harezmşahlar
Türk kültür çevresinde mamuk, mamukluk
gibi sözler çok geçer. Mamuk, mamık
söylenişi ise, eski Mısır ve Kıpçak Türk kesimlerinde devam eder. Mamuh,
Avrupa’daki Kuman Türkleri’nin konuşmalarına kadar yayılmıştı. Fakat mamuk,
daha çok Çağatay kültür çevresiyle, kuzeydeki Türkler arasına yerleşmiştir.
Görülüyor
ki pamuk kültürü, Doğu Türkleri ile Anadolu arasında, ayrı bir yayılma
ve gelişme gösteriyordu. Pamuk, panbuk,
daha çok Batı Türkleri’nde ve Anadolu’da yayılan bir söyleniştir. Hiç
şüphe yok ki, Oğuzlar’ın kendilerine benzeştirerek, Türkleştirdikleri
en orijinal Türk sözü, pamuktu. Panbuk ise –bir (k) eki ile-, Batı Türkistan’daki
eski İran dil kollarına yakındı. Belki
de daha eski bir deyişti. Anadolu Türkleri de, yaygın olarak Oğuzlar gibi,
pamuk derler. Eski Anadolu’da yazılmış, Türkçe kitaplarda ise pamuk sözü,
banbık, pambuk, panbık, panbuğ, panbuk
gibi, değişik yazılışlar ile yazılmıştır. Çağatay
kültür çevresine çok yakın olmasına rağmen Oğuz geleneği, Türkmenistan
Türkmenleri’nde de panbuk deyişi
ile devam ediyordu. Dede Korkut kitabında da ‘eski panbuk bez olmaz’
deniyordu.” (Bahaeddin Ögel, Türk Kültür Tarihi, cilt 5, s.355)
|