|
|
Beş-Balıg, bir Türk şehri; Turfan ise yarı kozmopolit
bir ticaret şehri idi! “Tanrı Dağları’nın kuzeyindeki Beş-Balıg şehri,
büyük Türk kitlelerinin kaynaştığı bir bölge idi. Gerçi buradan da
Kuzey ticaret yolu geçiyor ve şehirlerde birçok ‘yabancı tüccar
kolonileri’ bulunuyordu. Fakat hemen Tanrı Dağları’nın güneyindeki
Turfan ile burası arasında, büyük bir ayrılık vardı. Beş-Balıg, hem
kuzeyi ve hem de güneyi idare edebilen, bütün yolların geçtiği bir
merkezdi. Ayrıca burası, ‘Türk kavimlerinin toplu bir halde yaşadıkları
ve kaynaştıkları bir bölge idi’. Kuzeyden ve Altay Dağları ile Türkistan’dan
geçen yolların çoğu da, buraya uğruyordu. Tam manası ile bir Türk ülkesi
olan bu geniş bölge, strateji bakımından da büyük bir öneme sahipti. Hami ile Tanrı Dağları arasındaki büyük çölü geçen
Çin orduları, batıya doğru yayılmak için, burasını ellerinde tutmak
zorunda kalmışlardı. Bu sebeple Beş-Balıg bölgesi için, hemen her çağda,
Türkler’le Çinliler arasında, büyük ve sürekli savaşlar olmuştu. Göktürk çağında bu bölge, ‘Turfan Beyliği’ adı
altında idare ediliyordu. Aslında Tanrı Dağları’nın güney ucunda
bulunan Turfan, Türk olmayan bölgelere daha yakındı. Bu sebeple eskiden beri
Turfan’da yabancı tesirler oldukça ağır basmıştı. Ayrıca Turfan, yabancı kervanların konup geçtiği ve
her türlü milletten gelen tüccar kolonilerinin oturduğu bir şehir idi.” (Bahaeddin Ögel, Türk Kültür Tarihine Giriş, cilt 1, s.96-97) |