|
|
“İl gider töre kalır” deyimi ne anlama geliyor? “Çingiz Han hayatta iken, kendi kurduğu yasasında,
Orta Asya atlı göçebelerinin yerleşik hayata geçmelerini şiddetle yasak
etmişti. Çok akıllı bir devlet adamı olan Çingiz’in, bu yasakla güttüğü
maksat, elbette çok mühimdi. Kendi eli ile büyük bir cihan imparatorluğu
kurmuştu. Bu imparatorluğun birkaç asır olsun yaşayabilmesi de, şüphesiz
ki onun tek arzusu idi. Ama bu devleti kim devam ettirecek ve bunun için gerekli
olan düzeni ve disiplin ve prensip törelerini kaybediyor ve kafaları da düzensiz
bir hale geliyordu. Yerleşen bu Türk ve Moğol halklarının, artık yeni bir
düzen kurma kabiliyetleri de kalmıyordu. Çok eski bir Türk atasözü vardır: İl gider töre kalır!” Türkler yerleşip de il bulunca, töreleri gidiyordu.
Halbuki atlı göçebeler temel prensip toprak değil, töre idi.” (Bahaeddin Ögel, Türk Kültür Tarihine Giriş, cilt 1, s.69-70) |