|
|
Dokuma tezgahında
boylamasına atılan tellere Türkler ne ad verir? “Türkler, dokuma ile dokuma tezgahının uzunluğuna atılan
telleri için arış ve yanlamasına atılan iplerine de argaç
derdi. Bu iki kültür sözü, Türk kültürünün dokumacılık ile ilgisini gösteren,
en eski ve köklü sözlerdir. Selçuk çağının başlarında, arış sözü, aynı
manada ve yalnız olarak kullanılırdı. Argaç
sözü ise, arış argag
şeklinde, iki söz ile ifade ediliyordu... Harezmşahlar çağında ise, böz
arkağı, yani bez argaçı sözü, doğrudan
doğruya ‘dokuma tezgahı’ manasına geliyordu. ... Anadolu’da arış sözü, geniş olarak eriş şeklinde
söylenir. Bazı yerlerde ise bunlara, ıygı
denir. Aslında ıymak sözü, ‘tezgah üzerindeki
ipliği düzenlemek’ manasına geliyordu. Bizce Anadolu’da, kumaşların ‘dizi
ipi’ için kullanılan çözü sözü
de, kültür tarihi bakımından ayrı bir değer taşımaktadır. Arış ve
argaç sözleri ise, Türk dokumacılığının ana deyimleridir. ... Tezgahın diğer kısımları, tezgahların tip ve şekillerine
göre, zamanla büyük değişikliklere uğramıştır. Fakat dokuma tezgahının
atkı iplerini hareket ettirmek için ayakla itilen bölümüne, ayakçın,
ayaklık, ayakmaç, basarık gibi, eski Türkler’in orijinal bilgilerini taşıyan
deyişler kullanılır...” (Bahaeddin Ögel, Türk Kültür Tarihine Giriş, cilt 5, s.157) |