|
|
Moğollar Uygur reislerini neden Çin ve Kırgızlar’a
karşı korudu? “Ulan-Bator kongresinde, ‘Eski Türk Devletlerinde
Hayvancılık Yatırımları’ adlı bir tebliğ okumuştuk: (Mayıs 1973). Büyük
imparatorluklar kuran Türkler, hayvan yetiştirmeye uygun olan yerleri seçiyor
ve yeni zaptedilen bu bölgelerin halkına sürü veriyor ve onları kendi
hesaplarına otlattırarak yetiştiriyordu. Bu suretle yerli halk da bu sürülerden
faydalanmış oluyordu. Yalnız ‘Türk beyleri ile yerli çobanlar arasında
bir ortaklık şartı bulunuyordu.’ Fakat bu şartların neler olduğu bilemiyoruz. Özellikle
Uygur Devleti zamanında, bu ‘Koloni sürüleri’ geliştirilmiş ve bir düzene
konmuş gibi idi. Özellikle doğudaki fakir ve bilgisiz Moğol kitleleri, Uygur
çağında bir refah devresine ermiş görünüyordu. Nitekim M.S. 840’dan sonra Uygur Devleti yıkılınca,
galip Kırgızlar, Uygurları kılıçtan geçirmeye başladı. Bunun üzerine, Uygurlar’ın beş kol üzerinden etrafa
yayıldığı görüldü. Bu panik sırasında, doğuda bulunan Shih-wei, Kitan
ve Hei Ch’e-tse gibi Moğol kavimlerinin, Uygur reislerine sahip çıkıp
onları koruduğunu ve bu uğurda Çin orduları ile büyük savaşlara bile
girdiğini görüyoruz.” (Bahaeddin Ögel, Türk Kültür Tarihine Giriş, cilt 1,
s.32) |