|
|
Yas
çekme kız kardeşlere mi özgüdür? “Kız kardeş ile yas çekme arasındaki ilgi ‘aha ben goydum gidiyorum, bacısı çeksin yasını’ mısralarıyla eşdeğerdedir. Yas çekme önceliği veya görevi kız kardeşe düşer. Yası bacı çeker. Kız kardeş, bir karında yattığı eşini kaybetmiştir. Kardeşi için ağlamaktadır. Bazen
öldürülen erkek kardeşinin intikamını alacak olan erkekle evleneceğine ve
intikamcının yolunu veya cezasının bitmesini bekleyeceğine de ant içerler.
Eski Yunan ve Araplar’da da bu tür davranışlara rastlıyoruz. Adem
ile Havva’nın çocukları çift çift doğardı. Bu çocuklar birbiriyle çaprazlama
eş olurlardı. Böyle böyle yetmiş iki ikiz meydana geldi. Bu ikizlerden
Habil, kardeşi Kabil tarafından, (kendi ikizi, Habil’in ikizinden daha güzel
olduğundan, kız kardeşi ile evlenebilmek için çiftçi Habil, çoban
Kabil’i, Şeytan’ın da fitnesiyle) öldürülür. Kabil
ve Habil arasındaki ilişki aynı karnı paylaştıkları ikizlerin durumuyla
birlikte değerlendirilirse ortaya Oedipus kompleksi (Anne aşkı) gibi, erkek
kardeşin kız kardeşe aşkına benzer bir şey çıkar. Bacı-kardeş
aşkı Kars’ta halk aşığı Ilgar Çiftçioğlu’ndan derlediğimiz Alihan
ile Peri hikayesinde de karşımıza çıkmaktadır. Yine derlemelerimiz arasında
‘Şerebanı’ makamında ve aynı adla anılan türküde de böylesi bir aşktan
bahsedilmektedir. Bize
göre PST Avşar ağıtlarında karşımıza çıkan bacı-kardeş sevgisi, bacının
dünyada tek güvende kalacağı yer olarak erkek kardeşini görmesinden
kaynaklanmaktadır. Belki bu anlayış ocak kavramıyla, atalar kültüyle, eş-ruh
ile de ilgili olabilir. ‘Bacı
kardeşe bakar, kardeş de karlı dağlara’ sözünü Erzurum ve Diyarbakır
illerinde yaptığımız derleme faaliyetlerinde çok sık duyuyorduk.
Beyrek’in esaretinde öldü haberini aldıktan sonra en çok yaz tutan, acı
çeken yine Beyrek’in kız kardeşleridir. Böyle Bağlar veya Aliİzzet
Bey’in Hakiyesi ya da Hüseyin ile Senem Hikayesi Reyhani varyantında, ‘Bir
karında yattık gitti gelmedi’ mısraı
ile bacı kardeş ilişkisi iyi bir şekilde anlatılmaktadır.” (Erdoğan
Altınkaynak, Azerbaycan Türkleri Kayseri Avşarları ve Araplarda Ağıt Söyleme
Gelenekleri İle Bunların Mukayesesi, Türk Dünyası dergisi, Sayı 21, Yıl
2001) |