|
|
|
|
Hun, Göktürk, Altay
buluntuları hangi müzelerde sergileniyor? “Irkutsk Devlet Müzesi, .....
Malzemelerin ana kısmı Yakutlar’ın tarihini ve etnografyasını anlatır. Müzede
Göktürk salonları N.M.Yadrıntsev, G.N.Potanin, V.V.Obruçev, M.M.Gerasimov’un
arşivlerinden alınan malzemelerle oluşturulmuştur. Burada sergilenen eserler
arasında Göktürk ve Kırgız dönemlerine ait kurganlarda bulunan eşyalardan başka
19.yüzyılın ikinci yarısında tarım faaliyetleri sırasında bulunan ve yerliler
tarafından müzeye teslim edilen bazı eşyalar da vardır. Minusinsk Etnografya Müzesi,
1877 yılında Sibirya’da altın çıkaran N.M.Martyanov’un bağışladığı parayla
kurulmuştur ve şimdi de onun adını taşımaktadır. Müzede 110 binden fazla eşya
korunmaktadır. Martyanov, önce botanik ve taş koleksiyonlarını toplamış, sonra
Sankt-Petersburg’dan büyük bir kütüphaneyi buraya aktarmıştı. Bu kütüphanede
çalışmak için başka Sibirya kentlerinden de bilimadamları geliyorlardı. Müze,
benzersiz Hun ve Göktürk bronz mamulleri koleksiyonuna sahiptir. Bu koleksiyonda
silah, kuşaklar ve günlük yaşamda kullanılan eşyalar vardır. Müzede, Göktürk
yazıtları ve taş heykelleri derlemelerinden biri de bulunmaktadır. Bu yazıt ve
heykeller, Yukarı Yenisey havzasında Tuva ve Hakasya’da toplanmıştır. Birçok
yazıtlı taş Tuva’dan Minusinsk’e Yenisey boyunca sallarla getirilmiştir.
Sibirya’ya politik nedenlerle sürülmüş olan Dimitri Klements, birkaç yıl içinde
müze muhafızı olarak çalışmaya başlamış ve asıl onun çabaları sayesinde Göktürk
yazı anıtları derlemesi toplanıp korunmuştur.
Krasnoyarsk Eyalet Etnografya
Müzesi, ... 320 bin parça eser muhafaza edilmektedir. 19.yüzyılın ikinci
yarısında toplanan bu eserler arasında özellikle Göktürkler’e ait olan
arkeolojik eşyalar ile Güney Sibirya’daki Türk halklarının etnografisini
aydınlatan koleksiyonlar dikkat çeker. Bunların dışında, Göktürk yazıtlarının
deşifre edilmesinden önce D.G.Messerschmiedt ve W.W Radloff tarafından
yayımlanmış metinler bulunmaktadır; fakat içeriklerinin daha net anlaşılabilmesi
için bunların yeniden yayımlanmasına ihtiyaç vardır. Müzenin arşivinde 19.asrın
ikinci yarısında Yenisey vilayetinde saha araştırmalarına katılan birçok
Türkoloğun el yazıları da vardır. Kahta kentindeki akademisyen
V.O Obruçev Etnografya Müzesi, ...... önemli bölümlerden birini de çok değerli
Hun dönemi bronz eşyalar sergisi oluşturur. Bu eşyalardan ikisinin üzerinde geç
dönemde yazılmış Göktürk yazısı bulunur. Altay Eyalet Etnografya
Müzesi, .... müzenin salonlarındaki eserler arasında bilhassa Göktürkler
zamanında Altay dağlarında demircilik ve madencilik tarihini yansıtan eserler
çok önemlidir. Biysk kentindeki V.V.Biyanki
Etnografya Müzesi, ...... Altay Dağları’nda bulunmuş olan Göktürk yazılı birkaç
taş yapı parçasının yanı sıra, tanınmış Mendur-Sokkon kaya yazıtlarının bazı
parçaları da buradadır. Tuva Cumhuriyeti 60 Kahraman
Etnografya Müzesi, .....dünyadaki en büyük Göktürk yazıtları koleksiyonu bu
müzededir. Bu koleksiyon, Göktürk Kağanlığı sınırlarında yaşamış olan
kahramanlara adanan yazıların bulunduğu taşları içerir.... Müzenin salonlarında
erken İskit dönemine (M.Ö. 8-7.yy.) ait, dünyaca ünlü Arjan kurganının
kazılarında bulunan eşyalar da sergilenir. Bir Göktürk askerini gösteren ve
üzerinde Tan döneminden bir Çin yazıtı bulunan taş barliyöf, kurganlarda bulunan
arkeolojik malzemeler ve Tuva etnografik koleksiyonları sergilenen eserler
arasındadır. Müzedeki Göktürk örnekleri şu anda ciddi restorasyona ve daha iyi
korunma şartlarına muhtaçtır. Hakasya Eyalet Etnografya
Müzesi, ..... Türk ve Kırgız kağanlıkları dönemlerine ait arkeolojik
koleksiyonlar da korunmaktadır. Bu örnekler arasında askeri donatım ve silah
parçaları, günlük yaşayış eşyaları ve az miktarda Göktürk yazıtlı taşlar özel
ilgi çekmektedir. Müze kurucularından biri olan A.V.Lipski’nin arşivi de burada
muhafaza edilmektedir. Bu arşivde Sayan-Yenisey bölgesinde Göktürk dönemine ait
ve bugüne kadar incelenmemiş çok sayıda anıtın bulunduğu yerler hakkında
bilgiler ile Hakas ve Tuvalılar’ın etnografisi konulu az rastlanır fotoğraflar
mevcuttur. Patakov ulusundaki Köy
Etnografi Müzesi, ...müzedeki üç dikili taşın üzerinde daha geç zamanlardan
kalma Göktürk yazıtları vardır. Gorno-Altaysk Etnografi
Müzesi, .... 1930’lu yılların sonunda Altay Dağları’nda S.V.Kiselöv’ün yaptığı
kazılar sırasında toplanmış Göktürk arkeolojik koleksiyonu bu müzede
korunmaktadır. Örnekler arasında gümüş kuşaklar ve Göktürk yazılı küçük kap
büyük ilgi çeker. Üzerinde Türk runları olan taş yapı parçaları da vardır. Son
zamanlarda müzeye teslim edilen eşyalar arasında üzerinde iyi korunmuş yazı
bulunan kemik levha dikkat çekicidir. Müzede yirmi kadar Göktürk taş haykali de
vardır. Kezer adı verilen ve son zamanlara kadar ibadet için kullanılan heykelin
arkasında runvari yazıtın izleri görülür. Müzenin salonlarında Sayan ve
Altaylar’da yaşayan Türk göçebelerinin maddi ve manevi (Şamanist) kültürünü
yansıtan zengin etnografik koleksiyonlar toplanmıştır. Novosibirsk şehrindeki Rusya
Bilimler Akademisi Sibirya Bölümü Bilimsel Tarih, Filoloji ve Felsefe Müzesi,
... Altay Dağları’nda bulunan Göktürk yazılı birkaç taş tesis parçası burada
muhafaza edilmektedir....... Kaya resimleri ve Göktürk yazıtlarının
fotoğraflarının kopyaları dikkate değer. Güney Sibirya’nın ve Moğolistan’ın
çeşitli bölgelerinden toplanan Göktürk taş heykellerinin koleksiyonu da
buradadır.” (D.Dimitri Vasilyev, Sibirya Müzelerinde Bulunan Göktürk Arkeolojik Koleksiyonları, Sibirya Araştırmaları, S.401-406) |