H’yunğ-nu kavimlerinden Tığ-lolar kimdir, nerede yaşar?

“Y : Anayurtları herhalde Orhon havalisidir.

K : Türktürler.H’yunğ-nular’dan türemişlerdir; göçebedirler. Birçok boylara ayrılmışlardır. Garbî Tığ-lolar attan ziyade sığır besler. Erkeğin, karısının ailesi evinde bir çocuk doğuncaya kadar oturması ve Tığ-lolar’ın ölüleri gömmesi farkından başka âdetleri Tu-cüelerinkine benzer.

....

M : Han zamanından beri.

D : Bunlar Tölösler’dir.

To-ba zamanında çok daha cenupta olmak üzere meydana çıkıyorlar. Bunlar 357’de hudut surunun şimalinde Mu-junğlar’ın hükümdarı tarafından mağlup edilmişlerdir. 430’da onlardan bir kabile Ho-h’i de isyan ediyor. 445’de Gav-pinğ’de Tölös atlıları zikredilmektedir. 471’de Tölösler Vu-ye’de (bugünkü Suy-yüan’da) isyan ediyorlar ve mağlup edildikten sonra, bunların bakiyeleri şimal Çin’in muhtelif eyaletlerine garnizon olarak yollanmıştır.

472’de şark grubuna mensup Tölösler Juan-juanlar’a geçiyor. Halbuki garp grubuna mensup Tölösler daha 471’de To-balar’ı mağlup etmişlerdir. 472’de Tölösler Liyen-çuan’da isyan etmek istiyorlar, bunlar da garnizon olarak şarkî Çin’e yollanıyorlar.

433’de garbî Tölösler’e mensup yüksek şahsiyetler, To-ba sarayına saray bekçisi olarak alınıyorlar. İsyan ediyorlar fakat bu isyanlarır sebebi, haksız muameleye maruz olmuş olmalarıdır.

Başka bir yerde To-ba hanedanının vakayinâmeleri doğrudan doğruya derler ki, Tölösler Gav-cığlar’ın eşidir. Vakayinâmeler daima Tığ-lo tabirini kullanırken, bir kere de Tie-lo tabirini kullanmışlardır; bunu da Tie-lolar’ın ülkesi ile Gav-çığlar’ın ülkesi arasındaki sınır mevzuu bahis olduğu zaman yapmaktadırlar.

Her ne kadar her iki tabirin aynı olması muhtemel ise de, bu nokta tamamen kati değildir. Fakat eldeki haberlerden biliyoruz ki, Tölösler’e beşinci asırda İç Moğolistan’ın muhtelif yerlerinde ve şimal Çini’nin muhtelif mevkilerinde rastlıyoruz.”

Y : Boyun yayıldığı yahut sâkin olduğu yer hakkındaki kaynaklar

K : Kültür hakkındaki kaynaklar

B : Belki kısa olarak başka kaynaklara işaret, hususi Avrupalı eserler veya daha ehemmiyetsiz olan kaynak rivayetleri ilavesi

M : Bir boyun başlangıcının kaynaklarda ilk ve takribî olarak tespiti

D : Tenkit mahiyetinde düşünceler.

(W.Eberhard, Çin’in Şimal Komşuları, S.79)