H’yunğ-nular kimdir, nerede yaşar?

“Y : Şan-si, Şen-hi ve Ho-beğ şimalindedirler.

K : Müstahkem şehirleri yoktur, göçebe hayatı yaşarlar, at, sığır, koyun çobanıdırlar, göç ederler, şehirleri yoktur, yazıları da yoktur. Et yerler, ziraatla uğraşırlar. Posttan elbise giyerler. İhtiyarlığa hor gözle bakarlar. Çocuksuz kalan üvey annelerle evlenirler.

İrsî mevkilere bağlı içtimaî heyetleri vardır. Ağaçtan kalkanları ve deriden zırhları vardır, kımız içerler. Yayları, okları, deriden elbiseleri, devleri, katırları vardır...

Düşmandan esir getirene bir bardak şarap sunulur. Ölüyü arabaya yükleyip getiren onun malına konar.

Muahhar Han zamanında Hyunğ-nular Binğ-cov’a yerleşti. Şo-fanğ’da Çinliler’le karıştılar. Veğ zamanında Tay-yüan, Çi-h’yen’e yerleştiler. Veğ zamanında (22-265) Pu-dzı, H’inğ, Tay-linğ kazalarında yerleşmişlerdir.

Çin devrinin başlangıcında (265) Ho-h’iye yerleştiler. Pinğ-yanğ, H’i-ho, H’in-h’inğ, Şanğ-danğ ve Lo-pinğ’de Çinliler’le karışmışlardır.

Vızlayan (sesli) okları vardır. Beşinci ayda Lunğ-çınğ’da göğe ve yere kurban kesmek suretiyle büyük bir bayram yaparlar. Sonbaharda (sekizinci ayda) bir ormanın etrafında yahut yere çakılmış ve işaret vazifesini gören dalların etrafında at koşusu yapılır.

Beşinci ayda da at yarışları olur. Sol, kutsal sayılır. Güneş ve aya taparlar. Vu ve ci devir (syklik) günlerine hürmetleri vardır. İç ve dış tabutları vardır. Ölüyü takip ederler (ölüye kendilerini kurban ederler). Muharebeyi her ayın dolgun zamanında yaparlar.

Hakanın huzuruna çıkacak olanın yüzü karaya boyanır. Ziraatla uğraşırlar, kurban için evler inşa ederler, çatıları söğüt dalından, üzeri hasırla örtülü çadırları vardır.

Büyücüler, kötü büyülere karşı gelmesi için, koyun ve sığır kemiklerini yol üzerine gömerler, büyü yaparak düşmanların elbiselerine koyarlar. Kemik uçlu okları vardır. Hun büyücülerinin Çinliler hizmetinde kullanıldıkları söylenir.

Yün örtüler, yün kumaşlar, muhtelif cinste keçeler ihraç ederler. Hububat ambarları yaparlar. Çinliler, H’yunğ-nular’a şarap mayası verirlerdi. En mühim aile adları Tu-go, Hu-yen, Bu, Çyav, Ci-mu ve Lo’dur.

Gan-su’da bulunan Gu-tzanğ şehri H’yunğ-nular tarafından kurulmuştu; bu şehir, şarktan garba, şimalden cenuba olduğundan daha kısa idi. Onun içindir ki bu şehre Yatan Ejderin beldesi adı konmuştur.

D : Ejder şehri tâbiri, H’yunğ-nular’ın din şehrine konmuştur; bu adla öteki ad, yani Yatan ejderin beldesi adı, şuna işaret eder ki Ejder’in daha çok erken zamanlarda H’yunğ-nular nezdinde bir külte mazhar olması lâzım gelir. Devrî günleri kült’ü inkişaf etmiş bir takvim sistemine işaret eder.

H’yunğ-nular’ın hayvan sistemine sahip olmaları bana bu yüzden pek muhtemel görünmektedir.

...

M : Milattan önce üçüncü yüz yıldan beri.”

Y : Boyun yayıldığı yahut sâkin olduğu yer hakkındaki kaynaklar

K : Kültür hakkındaki kaynaklar

B : Belki kısa olarak başka kaynaklara işaret, hususi Avrupalı eserler veya daha ehemmiyetsiz olan kaynak rivayetleri ilavesi

M : Bir boyun başlangıcının kaynaklarda ilk ve takribî olarak tespiti

D : Tenkit mahiyetinde düşünceler.

(W.Eberhard, Çin’in Şimal Komşuları, S.76-78)