|
|
|
|
Orhon
yazıtları nerededir? “Kül
Tigin ile Bilge Kağan yazıtları Türk atalarımızdan bize kalan en eski
tarih belgeleridir. Günümüzden 100 yıl kadar önce Finli arkeologlar tarafından
bulunup okunan yazıtlar, Moğolistan Cumhuriyeti’ndeki Orhon Irmağı’nın
eski yatağı yakınlarındaki Koço Çaydam Gölü dolayındadır. Yazılı anıtlar
birbirine yaklaşık bir kilometre uzaklıktadır. Kül
Tigin Anıtı: 130 x 46 cm. Taban üzerinde 375 cm. Yükselen tek parça bir taştır.
Taşın her dört yüzü üzerinde Rünik harfleriyle Türkçe yazılar, batı yüzeyinde
ise Çince bir yazı bulunmaktadır. Yazıt’ın üzerindeki künyeden, Anıt’ın
M.S.732 yılı Ağustos ayı içinde Çinli ustalar tarafından dikildiği anlaşılıyor. Bilge
Kağan Anıtı: Boyut olarak Kül Tigin Anıtı’ndan birkaç parmak daha yüksek
olan Bilge Kağan Yazıtı aşınmış ve bozulmuş durumdadır. Her iki anıtın
kuzey ve doğu yüzlerindeki bazı satırlar aynıdır. Kimi sözler her
ikisinde de yinelenmektedir. Bu
anıt, Çin takvimiyle ‘it yıl onunç ay altı otuzka’da (yani Köpek yılının
onuncu ayının yirmi altıncı günü) ölen Bilge Kağan anısına dikilmiş,
Kül Tigin anıtından üç yıl sonra, (M.S.735), eylül ayında, Kağan’ın
oğlu Tenri Kağan tarafından bitirilmiştir. Anıtların yazıcısı, Kül
Tigin’in yeğeni Yolluğ Tigin’dir (Yuluğ Tekin). (Bozkurt
Güvenç, Türk Kimliği, S108-109) |