Zamanda geriye doğru yolculuk yapmanın en kısa yolu tarih okumaktır

Sayfa 4

önceki       sonraki

Karar bir muhalife karşı 21 oyla desteklendi.

Konseyin kadırgalar Konstantinopl’da kalmalıdır kararı ardından, kaptanların her ne pahasına olursa olsun oradan ayrılmayı istemeleri ve her birinin 3000 ducat’yı ödemesi olasılığı yine de vardı; ancak tacirler kendilerinin ve mallarını korumak amacıyla bir araya gelerek ortak bir bildiri yayımladı ve kaptanların kentten ayrılmaması gerektiğini öne sürdü. Bildiri şöyleydi:

“Bugünkü badirede ve Haşmetmeap İmparatorun kendimizi olabildiği ölçüde meşru ve onurlu yollardan korumamız gerektiğine dair ısrarlı ricası, Tanrının ve tüm dünyanın gözleri önünde övgüye değer. Özellikle Haşmetmeap İmparatorun Konstantinopl’da Aya Sofya Kilisesi’nde, birçok gerekçe göstererek kadırgaların burada kalmasını Haşmetli Bailo’dan rica etmesi karşısında hiç kuşku yok ki, Konstantinopl kentinin ve imparatorluğun karşılaştığı büyük tehlikeyi öğrenir öğrenmez, geçmişte her zaman görüldüğü gibi, şanlı Venedik Senyörlüğü de aynı sonuca ulaşacaktır. Kararımız adı geçen senyörlüğe iletilinceye ve onlardan gelebilecek başka tür herhangi bir talimata kadar, üç büyük kadırga ile iki hafif kadırganın, kentin korunması için burada kalması gerekmektedir. (İmparatorun) bu ricasına ek olarak, çıkış kapıları kapatıldığı ve çok sağlam biçimde korunduğu için biz tacirler, şahsen ve ticari eşyamızla birlikte bu kentte tutulmaktayız. Malımız mülkümüz nedeniyle kenti terk edememekteyiz. (Söz konusu) rica ve Haşmetli Bailo’nun üstlendiği yükümlülük nedeniyle üç büyük kadırganın siz çok değerli kaptanı Aluvixe Trivixan, yukarıda yazılanları ve öteki bazı sorunları anlatmak üzere, biz tacirler sizin huzurunuza geldik. Aluvixe Diedo’dan açık ve sağlam bir söz alamadık; sadece bizleri ve mallarımızı burada terk etmeye çoktan hazır olduğunu söylemekle yetindi. Bu yanıt, sonunda kesinlik kazanınca, Haşmetli Bailo ve biz tacirler (yanınızdan) ayrıldık, Konstantinopl’daki Santa Maria Kilisesi’ne gittik ve Onikiler Meclisi’ni toplantıya çağırdık. Ama mesele çok önemli olduğu için (toplantıya) yirmi iki kişi katıldı. Yukarıda anılan karar önerisine göre, üç büyük kadırga ile iki hafif kadırganın yasal yollardan alıkonması çok ivedi olduğu için konu onların oyuna sunuldu. Oylama sonucu, Aralık ayının on dördüncü günü gece yarısından hemen sonra saat birde Bailo’nun sekreteri tarafından size iletilerek okundu. Siz karar tasarısının bir kopyasını ve oylamaya katılan Konsey üyelerinden birini görmek istediniz. Bunun üzerine, aralık ayının izleyen on beşinci günü sabahı, sadece bir konsey üyesi değil, fakat Haşmetli Bailo, tüm biz tacirlerle birlikte, anılan karar tasarısının metnini de (yanımıza) alarak size geldik. Siz ayrıca istediğiniz için, Bailo’nun yetkilerini belirleyen (emirnamenin) iki bölümünün kopyasını da daha önce yollamıştık. O gün sabah ve ertesi gün, on altı Aralık tarihinde gidip gitmemeyi düşüneceğinizi söylediniz. İsteğiniz üzerine, (ayın altısında) Nicolò Zustignan size geldi; ama kendisine herhangi bir yanıt bildirmediniz. Şimdi epey gecikmiş görünüyoruz. Ama artık daha fazla gecikmemeye ve kendimizi merhametli Efendimiz Hazreti İsa’nın ve annesi Madonna Saint Mary’nin ellerine teslim etmeye karar verdik.  Biz aşağıda imzası bulunanlar, kaptanlığınıza  her zaman saygı duyarak, size büyük bir ivedilikle sesleniyoruz ve sizin ya da mallarınızın uğrayacağı herhangi olası zarar ya da bizi tüm mallarımızla burada bırakarak ayrılmanız halinde elde edebileceğiniz kazanç için şahsımız ve mallarımızla teminat veriyoruz. Bu çerçevede, bu bildirimi size saygıyla sunuyoruz.”

Kaptanın Konstantinopl’da kalmasına ilişkin bildiriyi imzalayanlar:

io Nicolò Zustignan fo de misser Bernardo ve protesto con quela aficazione in tuto e per tuto come de sora è scrito.

önceki       sonraki

Dipnotlar :

¹ Padişah 2.Murat (1404-1451)

² Fetihten dolayı Fatih unvanını alan Sultan 2.Mehmet (1432-1481)

³ Rumeli Hisarı

⁴ Fuste (fustae) : Çift sıra kürekli eski kadırgalardan daha hafif ve daha hızlı olan ve teknenin her iki yanında, yelken direğinin önünde tek kürekçilerin, kıç tarafında ise çifte kürekçilerin bulunduğu çektiri türünde gemi;

Parandairae: Yük taşımakta kullanılan ağır mavna.

⁵ Barbaro’nun kastettiği şey; Yıldırım Bayezit’le birlikte Osmanlı Sarayının bir geleneği haline gelen devşirme içoğlanı yetiştirme düzeni olmalı.

⁶ Bailo sözcüğü aslında, Konstantinopl’da oturma hakkına ve ayrıcalığına sahip olan Venedikli ya da Cenevizli kişiler için kullanılan bir sözcük. Ancak kentteki Venediklilerle Cenevizliler kendi fiili devletlerini kurma olanağını elde ettikten sonra, Venedikli ya da Cenevizli koloni insanlarının yönetiminden sorumlu olan üst düzey yönetici için de kullanılmaya başlandı. Bailo’ya, vali anlamında, Podesta da deniyordu.

^* Kenar notu : Sultan, Karadeniz’den Bogaza gelen tüm gemilerin yelkenlerini indirmelerini ve geçiş izni almak üzere görevli subaya bir tekne göndermeleri kuralını koymuştu; aksi halde batırılabilirlerdi.

Ek not: Her geminin bir geçiş vergisi ödemesi zorunluydu.

^*2  Kenar notu: Çünkü yelken indirmemişti.

^*3 Kenar notu: Denizcilerin bazılarını ise kestirdi.

⁷ O çağlarda İtalyan cumhuriyetlerinin, özellikle Venedik’in yönetim organı, Senyörlük.

⁸ O dönemde Akdenize kıyısı olan ülkelerde kullanılan ve kapsadığı yükün yaklaşık ağırlığı ülkeden ülkeye 35 kilo ile 230 kilo arasında değişen bir hacim/ağırlık ölçüsü, kantar. Osmanlı’daki 250 kiloluk çeki karşılığı.

⁹ O tarihlerde Girit, Venedik cumhuriyetinin kolonisiydi. 1669’da Osmanlı İmparatorluğuna geçti.

¹⁰ Kırım’ın Karadeniz kıyısında bulunan liman kenti Kaffa. Bir süre Osmanlı yönetimi altında kaldıktan sonra 1783’te Rus Çarlığı’nın egemenliğine girdi.

^*4 Kenar notu: Ya da böyle yapmayı planlamıştı.

¹¹ Cermen kabilelerinin bir kolu; Frank adını, ulusal silahları olan franca’dan (cirit) aldıkları söylenir. Sanırız yazar burada genel olarak Batı Avrupalı ulusları kastediyor.

¹² Venedik ve Ceneviz cumhuriyetlerindeki baş majistra, lider.

^*5 Kenar notu: Perşembe, 14 Aralık 1452.

^*6 Kenar notu: Toplam 21.

¹³ Venedik Hukuk İşleri Dairesi.

¹⁴ Venedik Belediyesi.

¹⁵ Bu uzun bildiri çok çapraşık bir dille yazılmış, aşırı uzun cümlelerden oluşuyor. Anlaşılır olmasını sağlamak amacıyla, bildiriyi anlamı bozmaksızın kısa cümlelere ayırdık ve gerektikçe köşeli ayraç içinde birkaç sözcük ekleyerek daha açık hale getirdik. (çevirenin notu)

¹⁶ Bir tür tonilato ölçüsü, teknenin yük kapasitesi.

¹⁷ Yazar Pars Tuğlacı, “Osmanlı Şehirleri” başlıklı kitabında kaptanın adını Giovanni Giustiniani olarak, geliş tarihini de 26 Ocak olarak veriyor (Milliyet yayınları, 1985, s.153)

¹⁸ Bir ayak 30,5 santim.

¹⁹ Surların Haliç’e bakan yöresinde, bugün artık var olmayan Blakernai (Blachernae) Sarayı ile onun uzantısı olan ve kalıntıları günümüze kadar ulaşan Tekfur Sarayının Fener/Eyüp dolaylarında Haliç’teki kıyısı.

²⁰ Gemilerin hareketine engel olmak amacıyla, set biçiminde yapılmış, birbirine zincirle bağlanmış tomruk dizisi.

²¹ İtalya’nın Adriyatik kıyısında bir liman kenti.

²² Seren yelkenleri dört köşe olan tekne.

²³ Bu cümlenin İngilizcesi şöyle: “also many ships were disarmed and sunk, in case of fire or being hit by cannon fire.” Buradaki “in case of” terimini, sözlükteki anlamıyla alırsak, cümleyi “ayrıca, yangın çıkarsa ya da top ateşiyle vurulursa diye, birçok gemi silahları sökülerek batırıldı” şeklinde çevirmek gerekiyor ki, böyle bir çevirinin herhangi bir anlamı olabileceğini sanmıyoruz. İngilizce çevirideki “in case of” teriminin yanlışlıkla kullanıldığı inancındayız. (çevirenin notu.)

²⁴ Yaklaşık 500 kiloluk.

²⁵ Çeyreklik.

²⁶ Bregantini (brigantino): Kadırga sınıfından, kürekli ve yelkenli çok hızlı küçük gemi, Birgende.

²⁷ Gerçekte üç Ceneviz ve bir Bizans gemisi.

²⁸ Pars Tuğlacı, andığımız kitabında Türk Donanmasının 18 gemiden oluştuğunu söylüyor.

²⁹ Gerçekte çarpışma önce Yeşilköy açıklarında, sonra Yedikule önlerinde olmuştu.

³⁰ Günce’nin yazarı Nicolò Barbaro, yaşadığı çağa yakın olan geçmişi yanlış anımsıyor. Gerçi Venedikli Loredàn Ailesi, ünlü birçok komutan yetiştirmişti ve Piero (Pietro) Loredàn Gelibolu Savaşı’nda 1416’da Çavlı Bey komutasındaki Türk Donanmasını yenmişti ama, bu olay Fatih Sultan Mehmet II.’nin babası Padişah 2.Murat zamanında değil, dedesi Çelebi 1.Mehmet’in saltanatı sırasında (1413-1421) olmuştu.

³¹ Azap askeri.

³²  Külah biçiminde olan, genelde hayvan postundan yapılan başlık. Kırmızı kadife ya da çuhadan yapılan ve üzerine sarık sarılan türü de vardı.

^*7 Kenar notu: Ne yapacağını ona bir Hıristiyan gösterdi.

³³ Pera’da yerleşmiş Cenevizliler’in yönetiminden sorumlu vali.

³⁴ Tılsım olarak okunan Rabbin Duası.

³⁵ Yaklaşık doksan kiloluk.

³⁶ Günce’nin yazarı Barbaro topların Pera tepelerinden kaldırıldığını daha önce söylemişti.

³⁷ Bugün var olmayan İmparator Sarayı (Blachernae Sarayı) da Edirnekapı’nın güneydoğusunda, Eyüp/Fener dolayında, Haliç’e bakan sırtlardaydı. Lağımların çoğu sarayın bulunduğu bu semtte kazılmıştı.

³⁸ 4.yüzyılda Grek Kilisesi ikiye bölünmüştü: Hıristiyanların bir kısmı, İsa’nın Tanrı olduğuna, evreni onun yarattığına inanırdı. Karşıt görüştekiler de rahip Arius’un çevresinde toplanmıştı. Bizans İmparatoru Constantine, sorunu Nicaea (İznik) Piskoposlar Konseyi’ne havale etmiş, Konsey de İsa’nın tanrılığına karar vermişti. Bu farklılaşma uzun yüzyıllar, Hıristiyan Grekler arasında kanlı kavgalara, bir grup Hıristiyanın imansız suçlamalarına hedef olmasına yol açmıştı. Anlaşılan Günce yazarı Venedikli Barbaro da İsa’nın tanrı olduğuna inananlardandı.

³⁹ Günce’deki özgün cümleyi olduğu gibi muhafaza ettik.

^*8 Kenar notu: Çünkü okla yaralanmıştı.

^*9 Kenar notu: İmparator önce, saray görevlilerinden, kendini öldürmelerini rica etti; sonra kılıcını kaparak öfkeyle çarpışmaya koştu; bir kez düştü, tekrar kalktı, sonra bir kez daha düştü ve böylece öldü.

⁴⁰ Teknenin biraz uzağına atılan bir çapaya bağlı halatı (yomayı) sarmak suretiyle teknenin yönünü ve konumunu değiştirerek hareketini sağlamak.

⁴¹ Güncenin yazarı Barbaro, kendisinin de içinde bulunduğu bu olayı anlatırken bazen üçüncü çoğul kişi adılını kullanarak onlar diyor, bazen birinci çoğul kişi adılını kullanarak biz diyor, aynen bıraktık. (çevirenin notu.)

^*10 Kenar notu: Altmış bin kişi tutsak alındı; ayrıca Türkler muhteşem bir zenginlik ele geçirdi. Hıristiyanların toplam kaybı 200 000 ducat’yı buldu; bunun 100 bin ducatsı, listede adı geçenlere aitti.

^*11 Kenar Notu: Bailo’nun oğlu.