Zamanda geriye doğru yolculuk yapmanın en kısa yolu tarih okumaktır

Sayfa 3

önceki       sonraki

Daha sonra kadırgaları, Konstantinopl’un savunması açısından burada bulundurmaya ilişkin bazı başka konuşmaların ardından, Bailo şunları söyledi: “Kaptan efendi, sizi temin ederim ki, Tanrı aşkı, Hıristiyan imanının ve Venedik Senyörlüğünün onuru adına, İmparatora itaat ederek burada Konstantinopl’da kalmalısınız; burada kalırsanız, bizim Venedik Senyörlüğümüz çok mutlu olacaktır.”

Tek tek herkes konuştuktan sonra  kaptan şu yanıtı verdi: “Aziz peder, değerli lordlarım, siz Bailo Efendi ve burada beni dinleyen siz hepiniz, benim Senyörlüğümün, Trebizond’dan gelen kadırga buraya vardıktan sonra kentte on günden fazla kalmamam talimatını verdiğini bilmiyor musunuz? Şu halde  burada kalmamı nasıl beklersiniz? Malları kadırgalara yüklememe izin vermeye istekli olmadığınıza göre, şimdi olduğu şekilde yüksüz olarak bu gece denize açılacağımı göreceksiniz; her kim benimle Venedik’e gitmek isterse gelecektir.”

Bailo tacirler kaptanın, derhal harekete hazır olduğunu öğrenince karaya çıktı ve Konstantinopl’un savunması açısından, her şeyden önce Tanrı aşkı ve ayrıca Hıristiyan imanı adına kadırgaları alıkoymak üzere bir Konsey toplantısı yaptılar ve Konsey’de yapılan aşağıdaki oylamada^*5 görüleceği üzere, kadırgalar orada alıkondu:

Haşmetmeap Doge¹² tarafından, Konstantinopl Bailoluğuna değer görülerek atanan soylu ve muhteşem Jeruolemo Minoto’nun çağrısı üzerine Konstantinopl’da, S.Marco kilisesinde yapılan Konsey toplantısında aşağıdaki kişiler hazır bulunmuştur:

Ser Felipo Contarini camerlengo

Ser Nicolò Zustinian fo de ser Bernardo

Ser Fabruzi Corner fo de ser Zuane

Ser Certarin Contarini fo de ser Zuane

Ser Nicolò Mozenigo fo de ser Lunardo (el primo)

Ser Michiel Boldu fo de ser Benedeto

Ser Batista Gritti fo de ser Homobun

Ser Dolfin Dolfin fo de ser Domenego

To Ser mao Mozenigo fo de ser Marin

Ser Alvixe Bembo fo de ser Benettin

Ser Zuane Venier patron de nave da Candia

Ser Nicolò Balbi de ser Zuane

Ser Piero Nani de ser Zuane

Ser Francesco Michiel fo de ser...

Ser Zacaria Barbaro de ser Matio

Ser Antonio Bembo fo de ser Benetin

Ser Zuan Loredan de ser Polo

Ser Piero Contarini fo de ser Francesco

Ser Piero Trivixan de ser Zuane

Ser Francesco Venier de ser Bernardo

Ser Antonio Pizamano de ser Nicolò ^*6

Başkan olarak Bailo’nun önerisi üzerine:

Haşmetmeap Bailo’nun başkan sıfatıyla yaptığı önceki öneriden ve Venedik eşrafından olan kişilerin ayrıntılı görüşmelerinden sonra, aynı Bailo aşağıdaki hususları önermiştir: “Grekler, Türklere karşı verdikleri savaşta, bu kentin duyduğu gereksinim çerçevesinde, üç büyük ticari kadırga ile üç hafif kadırgayı kentin savunması için alıkoymayı rica etmekte ve şiddetle arzulamaktadır; bu nedenle ne tacirlerin ne ticari malların ülke dışına çıkmasına izin vermektedirler ve bu meseleyi çok önemli saymaktadırlar.b Konsey, Bailo Efendi’nin başkanlığında, Konseyi temsilen bu konuda gerekli hazırlıkları yapmak üzere iki üyesini oybirliğiyle görevlendirmiştir.”

Seçilen konsey üyeleri şunlardır:

ser Nicolò Zustinian

ser Fabruzi Corner

Kentin kısa süre içinde, sultanın çok güçlü ordusunun, karadan ve denizden saldırısına uğramayı beklediği bir sırada, her türden yardıma büyük gereksinim duyduğunu dikkate alarak; Haşmetmeap İmparator Hazretlerinin ve Saygıdeğer Monsenyör Kardinalin ricalarını, kararın kentte yaratacağı yürek rahatlığını, ayrıca tanrının, şanlı Venedik Senyörlüğü’nün ve Hıristiyan imanının onurunu göz önünde bulundurarak, Haşmetli Bailo ile Konsey üyeleri Nicolò Zustinian’ın ve Fabruzi Corner’in oybirliğiyle  aldığı karar şuydu: Üç büyük kadırga ve iki hafif kadırga, ayrıca, halihazırda Konstantinopl’da bulunan tacirler ve ticaret eşyası, Venedik Senyörlüğü’nden aksine bir talimat alınmadığı sürece, kentin savunması için alıkonacaktı; ancak bu soruna bakış şu idi ki, eğer savaşın gelişimi başka doğrultuda olursa veya Türkler kente saldırmazsa, o zaman kurul (Venedik Senyörlüğü’nce) anılan türden bir karar verilmesine gerek göstermeksizin, üç büyük ve iki hafif kadırgayı serbest bırakacaktı; ancak imparatorun, ayda 400 Venedik ducat’sı ödemesi ve büyük kadırgalarla hafif kadırgaların mürettebatı için gıda maddesi sağlaması gerekecekti; iki kaptan, yani üç büyük kadırganın kaptanı ile iki hafif kadırganın kaptanı bu karara karşı çıkarsa her biri 3000 ducat para cezasına çarptırılacak ve kişisel malı mülkü ile sorumlu olacaktı; bu cezanın yarısı Venedik Avogadorisi¹³ tarafından, yarısı Venedik Commune’ü tarafından karşılanacaktı.

önceki       sonraki

Dipnotlar :

¹ Padişah 2.Murat (1404-1451)

² Fetihten dolayı Fatih unvanını alan Sultan 2.Mehmet (1432-1481)

³ Rumeli Hisarı

⁴ Fuste (fustae) : Çift sıra kürekli eski kadırgalardan daha hafif ve daha hızlı olan ve teknenin her iki yanında, yelken direğinin önünde tek kürekçilerin, kıç tarafında ise çifte kürekçilerin bulunduğu çektiri türünde gemi;

Parandairae: Yük taşımakta kullanılan ağır mavna.

⁵ Barbaro’nun kastettiği şey; Yıldırım Bayezit’le birlikte Osmanlı Sarayının bir geleneği haline gelen devşirme içoğlanı yetiştirme düzeni olmalı.

⁶ Bailo sözcüğü aslında, Konstantinopl’da oturma hakkına ve ayrıcalığına sahip olan Venedikli ya da Cenevizli kişiler için kullanılan bir sözcük. Ancak kentteki Venediklilerle Cenevizliler kendi fiili devletlerini kurma olanağını elde ettikten sonra, Venedikli ya da Cenevizli koloni insanlarının yönetiminden sorumlu olan üst düzey yönetici için de kullanılmaya başlandı. Bailo’ya, vali anlamında, Podesta da deniyordu.

^* Kenar notu : Sultan, Karadeniz’den Bogaza gelen tüm gemilerin yelkenlerini indirmelerini ve geçiş izni almak üzere görevli subaya bir tekne göndermeleri kuralını koymuştu; aksi halde batırılabilirlerdi.

Ek not: Her geminin bir geçiş vergisi ödemesi zorunluydu.

^*2  Kenar notu: Çünkü yelken indirmemişti.

^*3 Kenar notu: Denizcilerin bazılarını ise kestirdi.

⁷ O çağlarda İtalyan cumhuriyetlerinin, özellikle Venedik’in yönetim organı, Senyörlük.

⁸ O dönemde Akdenize kıyısı olan ülkelerde kullanılan ve kapsadığı yükün yaklaşık ağırlığı ülkeden ülkeye 35 kilo ile 230 kilo arasında değişen bir hacim/ağırlık ölçüsü, kantar. Osmanlı’daki 250 kiloluk çeki karşılığı.

⁹ O tarihlerde Girit, Venedik cumhuriyetinin kolonisiydi. 1669’da Osmanlı İmparatorluğuna geçti.

¹⁰ Kırım’ın Karadeniz kıyısında bulunan liman kenti Kaffa. Bir süre Osmanlı yönetimi altında kaldıktan sonra 1783’te Rus Çarlığı’nın egemenliğine girdi.

^*4 Kenar notu: Ya da böyle yapmayı planlamıştı.

¹¹ Cermen kabilelerinin bir kolu; Frank adını, ulusal silahları olan franca’dan (cirit) aldıkları söylenir. Sanırız yazar burada genel olarak Batı Avrupalı ulusları kastediyor.

¹² Venedik ve Ceneviz cumhuriyetlerindeki baş majistra, lider.

^*5 Kenar notu: Perşembe, 14 Aralık 1452.

^*6 Kenar notu: Toplam 21.

¹³ Venedik Hukuk İşleri Dairesi.

¹⁴ Venedik Belediyesi.

¹⁵ Bu uzun bildiri çok çapraşık bir dille yazılmış, aşırı uzun cümlelerden oluşuyor. Anlaşılır olmasını sağlamak amacıyla, bildiriyi anlamı bozmaksızın kısa cümlelere ayırdık ve gerektikçe köşeli ayraç içinde birkaç sözcük ekleyerek daha açık hale getirdik. (çevirenin notu)

¹⁶ Bir tür tonilato ölçüsü, teknenin yük kapasitesi.

¹⁷ Yazar Pars Tuğlacı, “Osmanlı Şehirleri” başlıklı kitabında kaptanın adını Giovanni Giustiniani olarak, geliş tarihini de 26 Ocak olarak veriyor (Milliyet yayınları, 1985, s.153)

¹⁸ Bir ayak 30,5 santim.

¹⁹ Surların Haliç’e bakan yöresinde, bugün artık var olmayan Blakernai (Blachernae) Sarayı ile onun uzantısı olan ve kalıntıları günümüze kadar ulaşan Tekfur Sarayının Fener/Eyüp dolaylarında Haliç’teki kıyısı.

²⁰ Gemilerin hareketine engel olmak amacıyla, set biçiminde yapılmış, birbirine zincirle bağlanmış tomruk dizisi.

²¹ İtalya’nın Adriyatik kıyısında bir liman kenti.

²² Seren yelkenleri dört köşe olan tekne.

²³ Bu cümlenin İngilizcesi şöyle: “also many ships were disarmed and sunk, in case of fire or being hit by cannon fire.” Buradaki “in case of” terimini, sözlükteki anlamıyla alırsak, cümleyi “ayrıca, yangın çıkarsa ya da top ateşiyle vurulursa diye, birçok gemi silahları sökülerek batırıldı” şeklinde çevirmek gerekiyor ki, böyle bir çevirinin herhangi bir anlamı olabileceğini sanmıyoruz. İngilizce çevirideki “in case of” teriminin yanlışlıkla kullanıldığı inancındayız. (çevirenin notu.)

²⁴ Yaklaşık 500 kiloluk.

²⁵ Çeyreklik.

²⁶ Bregantini (brigantino): Kadırga sınıfından, kürekli ve yelkenli çok hızlı küçük gemi, Birgende.

²⁷ Gerçekte üç Ceneviz ve bir Bizans gemisi.

²⁸ Pars Tuğlacı, andığımız kitabında Türk Donanmasının 18 gemiden oluştuğunu söylüyor.

²⁹ Gerçekte çarpışma önce Yeşilköy açıklarında, sonra Yedikule önlerinde olmuştu.

³⁰ Günce’nin yazarı Nicolò Barbaro, yaşadığı çağa yakın olan geçmişi yanlış anımsıyor. Gerçi Venedikli Loredàn Ailesi, ünlü birçok komutan yetiştirmişti ve Piero (Pietro) Loredàn Gelibolu Savaşı’nda 1416’da Çavlı Bey komutasındaki Türk Donanmasını yenmişti ama, bu olay Fatih Sultan Mehmet II.’nin babası Padişah 2.Murat zamanında değil, dedesi Çelebi 1.Mehmet’in saltanatı sırasında (1413-1421) olmuştu.

³¹ Azap askeri.

³²  Külah biçiminde olan, genelde hayvan postundan yapılan başlık. Kırmızı kadife ya da çuhadan yapılan ve üzerine sarık sarılan türü de vardı.

^*7 Kenar notu: Ne yapacağını ona bir Hıristiyan gösterdi.

³³ Pera’da yerleşmiş Cenevizliler’in yönetiminden sorumlu vali.

³⁴ Tılsım olarak okunan Rabbin Duası.

³⁵ Yaklaşık doksan kiloluk.

³⁶ Günce’nin yazarı Barbaro topların Pera tepelerinden kaldırıldığını daha önce söylemişti.

³⁷ Bugün var olmayan İmparator Sarayı (Blachernae Sarayı) da Edirnekapı’nın güneydoğusunda, Eyüp/Fener dolayında, Haliç’e bakan sırtlardaydı. Lağımların çoğu sarayın bulunduğu bu semtte kazılmıştı.

³⁸ 4.yüzyılda Grek Kilisesi ikiye bölünmüştü: Hıristiyanların bir kısmı, İsa’nın Tanrı olduğuna, evreni onun yarattığına inanırdı. Karşıt görüştekiler de rahip Arius’un çevresinde toplanmıştı. Bizans İmparatoru Constantine, sorunu Nicaea (İznik) Piskoposlar Konseyi’ne havale etmiş, Konsey de İsa’nın tanrılığına karar vermişti. Bu farklılaşma uzun yüzyıllar, Hıristiyan Grekler arasında kanlı kavgalara, bir grup Hıristiyanın imansız suçlamalarına hedef olmasına yol açmıştı. Anlaşılan Günce yazarı Venedikli Barbaro da İsa’nın tanrı olduğuna inananlardandı.

³⁹ Günce’deki özgün cümleyi olduğu gibi muhafaza ettik.

^*8 Kenar notu: Çünkü okla yaralanmıştı.

^*9 Kenar notu: İmparator önce, saray görevlilerinden, kendini öldürmelerini rica etti; sonra kılıcını kaparak öfkeyle çarpışmaya koştu; bir kez düştü, tekrar kalktı, sonra bir kez daha düştü ve böylece öldü.

⁴⁰ Teknenin biraz uzağına atılan bir çapaya bağlı halatı (yomayı) sarmak suretiyle teknenin yönünü ve konumunu değiştirerek hareketini sağlamak.

⁴¹ Güncenin yazarı Barbaro, kendisinin de içinde bulunduğu bu olayı anlatırken bazen üçüncü çoğul kişi adılını kullanarak onlar diyor, bazen birinci çoğul kişi adılını kullanarak biz diyor, aynen bıraktık. (çevirenin notu.)

^*10 Kenar notu: Altmış bin kişi tutsak alındı; ayrıca Türkler muhteşem bir zenginlik ele geçirdi. Hıristiyanların toplam kaybı 200 000 ducat’yı buldu; bunun 100 bin ducatsı, listede adı geçenlere aitti.

^*11 Kenar Notu: Bailo’nun oğlu.