|
|
|
|
Sayfa 21 Limanda (Haliç’te) Cenevizlilere, İmparatoru ve Anconalılara ait on beş gemi, ayrıca imparatorun, hepsi silahsızlandırılmış olan beş kadırgası ve bunların yanı sıra öteki tekneler vardı; kaçamayan tüm gemilerle kadırgalara Türkler el koydu. Ama söz konusu on beş gemiden ayrı olarak, hemen bumbanın yanı başında bulunan ve Cenevizlilere ait olan yedi gemi kaçtı; Pera açıklarında bulunan, Cenovalı Zorzi Doria’Çarpışma şafak vaktinden öğle vaktine kadar ve kentteki genel kıyım boyunca sürdü; herkes öldürüldü; ama ondan sonra, kalan herkes tutsak alındı. Bailomuz Jeruolemo Minoto’nun başı, Sultanın buyruğuyla kesildi. Ve bin dort yüz elli üç yılının bir salıya tesadüf eden yirmi dokuz Mayıs günü cereyan eden Konstantinopl’un zaptı böylece sona erdi. Soylu kökenden gelen aşağıdaki kişiler, Türklere karşı savaşta öldü: misser Jeruolemo Minoto bailo, ser Zorzi Minoto de ser Veruolemo11* ser Fabruzi Corner fo der ser Zuane ser Jacomo Coco, patron de la galia de trebexonda, el qual se anego (suda boğuldu). Aşağıda adları bulunan (Venedik) eşrafından kişiler, aynı gün gemiler ve kadırgalarla kaçtılar: misser Aluvixe Diedo, capetanio de la galie ser Silvestro Trivixan, patron de galia ser Jeruolemo Morexini, patron de galia, ser Dolfin Dolfin, vizo patron de galia ser Zuan Venier, patron de nave Candia ser Luca Griti de ser Triadan ser Nicolò Mozenigo fo de ser Lunardo el primo ser Toma Mozenigo fo de ser Marin ser Nicolò Zustignan fo de ser Bernardo ser Michiel Boldù fo de ser Beneto ser Aluvixe di Prioli fo de ser Piero ser Marin Contarini fo de ser Bertuzi ser Piero Contarini fo de ser Jacomo ser Jacomo Taiapiera de ser Piero ser Antonio de Pexaro de ser Piero ser Aluvixe de Canal fo de ser Bartolo ser Jeruolemo de Canal fo de ser Bartolo ser Marco Diedo de ser Aluvixe ser Vector Diedo de ser Aluvixe ser Nicolò Berbaro de ser Marco ser Bernardo Zustignan de ser Nicolò ser Marco da Leze fo de ser Francesco ser Donao Trun fo de ser Piero ser Polo Minoto de ser Jeruolemo ser Marco Trivixan de ser Cabriel ser Nadal Salamun fo de ser Nicolò ser Jeruolemo Abramo de ser Antonio ser Antonio Pizamano de ser Nicolò ser Cabriel contarini de ser Nicolò ser Daniel Vituri fo de ser Renier ser Antonio Copo de ser Jacomo ser Zuan Rolin de ser Anzolo de Candia ser Alexandro Lolin de ser Anzolo de Candia Toplam 33. Eşraftan aşağıdaki kişiler Türklerin elinde tutsak kaldı: misser Cabriel Trivixan, vizo cpetanio al golfo misser Zacaria Grioni, el cavalier sora comito ser Domenego Baldi fo de ser Nicolò ser Catarin Contarini fo de ser Zuane ser Bartolo Zorzi de ser Francesco ser Felipo Contarini fo de ser... ser Aluvixe Bembo fo de ser Benetin ser Antonio Bembo fo de ser Benetin ser Mafio di Prioli fo de ser Piero ser Nicolò Balbi de ser Marin ser Aluvixe Navaier fo de ser Michiel ser Aluvixe Contarini fo de ser Jacomo ser Zacaria Barbaro de ser Matio ser Jerulemo Corner fo de ser... ser Bernardo Balbi de ser Domenego ser Francesco Michiel fo de ser Bernardo ser Francesco Michiel fo de ser... ser Piero Michiel fo de ser Donao ser Fantin Zen de ser Zuane ser Piero Nani de ser Omobon ser Batista Griti fo de ser Zuane ser Piero Trivixan de ser Jacomo ser Nicolò Morexini de ser Jacomo ser Nicolò Pisani fo de ser Andrea ser Zuan Loredan fo de Polo ser Andrea Malipiero fo de ser... ser Marco Abramo de Candia ser Piero Barbarigo de Candia ser Nadal Signolo de Candia Toplam 29. Venedik eşrafından olan ve Türkler tarafından tutsak alınan bu 29 kişinin tümü, kimi iki bin, kimi bin, kimi sekiz yüz ducat fidye ödedikten sonra bir yıl içinde Venedik’e döndüler. Venedik eşrafından olan ve Konstantinopl’a saldırının başladığı gün orada bulunanlar aşağıdadır: Bazıları ölmüş, bazıları tutsak olarak kentte kalmış, bazıları, daha önce belirtildiği gibi gemilerle ve kadırgalarla kaçmıştır. Kent zaptedildiği zaman orada olan eşraftan kişilerin kimler olduğunun her zaman bilinmesi için şu listeleri yaptım: misser Jeroulemo Minoto, bailo de Constaniopoli ser Zorzi Minoto de ser Jeruolemo (suo figlio) ser Polo Minoto de ser Jeruolemo misser Aluvixe Diedo, cpetanio de la galie ser Marco Diedo de ser Aluvixe ser Vector Diedo de ser Aluvixe misser Cabriel Trivixan, vizo Capetanio de 2 galie ser Marco Trivixan de ser Cabriel misser Zacaria Grioni el cavalier, sora comito ser Silvestro Trivixan, patron de una galia grossa ser Jeruolemo Morexini, patron de una galia grossa ser Dolfin Dolfin, vizo patron fo de ser Domenego ser Jacomo Coco, patron de una galia grossa ser Catarin Contarini fo de ser Zuane ser Marin Contarini de ser Bertuzi ser Piero Contarini fo de ser Jacomo ser Aluvixe Contarini fo de ser Jacomo ser Cabriel Contarini de ser Nicolò ser Felipo Contarini fo de ser... ser Nicolò Morexini de ser Jacomo ser Nicolò Zustignan fo de ser Bernardo ser Bernardo Zustignan de ser Nicolò ser Domenego Balbi fo de ser Nicolò ser Nicolò Balbi de ser Marin ser Bernardo Balbi de ser Domenego ser Aluvixe Bembo fo de ser Benetin ser Antonio Bembo fo de ser Benetin ser Aluvixe Navaier fo de ser Michiel ser Nicolò Mozenigo fo de ser Lunardo el primo ser Toma Mozenigo fo de ser Marin ser Jeruolemo Corner fo de ser... ser Antonio de cha da Pexaro de ser Piero ser Piero Nani de ser Zuane Konstantinopl kuşatmasında orada bulunan (Venedikli) eşraftan atmış sekiz kişi arasından aşağıdakiler sonradan öldü: misser Jeroulemo Minoto, Constantinopoli ser Jacomo Coco, patron de la galia de Trabexonda ser Adamo Trivixan fo de ser.. ser Fabruzi Corner fo de ser Zuane ser Zacaria da Mulin fo de ser Zuane ser Zorzi Minoto fo de ser Jeruolemo ser Felipo Contarini fo de ser... ser Marco Diedo fo de ser Aluvixe ser Antonio da cha da Pexaro de ser Piero ser Aluvixe Bembo fo de ser Benetin ser Aluvixe Navaier fo de ser Michiel ser Aluvixe Contarini fo de ser Jacomo ser Polo Minoto fo de ser Jeruolemo ser Zacaria Grioni, el cavalier ser Donao Trun fo de ser Piero ser Vector Diedo de ser Aluvixe ser Bertolo Zorzi fo de ser Francesco ser Nicolò Balbi de ser Marin ser Jeruolemo Corner fo de ser... ser Bernardo Balbi de ser Domenego ser Aluvixe Diedo fo de ser Marco ser Antonio Pizamano fo de ser Nicolò ser Francesco Venier de ser Bernardo ser Alesandro Lolin fo de ser Anzolo ser Nadal Signolo de Candia ser Domenego Balbi fo de ser Nicolò ser Jeruolemo da canal fo de ser Bortolo ser Piero Nani fo de ser Zuane ser Zuan Venier de Candia ser Marco Abramo de Candia ser Zuan Lolin de Candia ser Piero Barbarigo de Candia ser Cabriel Trivixan ser Piero Trivixan de ser Zuane ser Adamo Trivixan fo de ser... ser Michiel Boldù fo de ser Benedeto ser Batista Griti fo de ser Omobon ser Luca Griti de ser Triadan ser Zuan Venier, patron de nave de Candia ser Francesco Venier de ser Bernardo ser Zacaria Barbaro de ser Matio ser Nicolò Barbaro de ser Marco ser Zuan Loredan de ser Polo ser Mafio di Prioli fo de ser Piero ser Aluvixe di Prioli fo de ser Piero ser Antonio Copo de ser Jacomo ser Fabruzi fo de ser Zuane ser Jeruolemo Abramo de ser Antonio ser Marco Abramo de Candia ser Alexandro Lolin de ser Anzolo ser Zuan Lolin de ser Anzolo ser Nadal Signolo de Candia ser Piero Barbarigo de Candia ser Daniel Vituri fo de ser Renier ser Bartolo Zorzi de ser Francesco ser Andrea Malipiero fo de ser... ser Antonio Pizamano de ser Nicolò ser Jacomo Taiapiera de ser Piero ser Francesco Michiel fo de ser... ser Piero Michiel fo de ser Donado ser Nadal Salamun fo de ser Nicolò ser Aluvixe da Canal fo de ser Bortolo ser Jeruolemo da Canal fo de ser Bortolo ser Nicolò Pixani fo de ser Andrea ser Fantin Zen de ser Antonio ser Dnoao Trun fo de ser Piero ser Marco Leze fo de ser Francesco ser Zacaria da Molin fo de ser Zuane Toplam 68. ser Silvestro Trivixan, patron de galia ser Dolfin Dolfin, vizo patron de galia ser Nicolò Zustignan fo de ser Donado ser Luca Griti fo de ser Triadan ser Michiel Boldù fo de ser Benedetto ser Jacomo Taiapiera de ser Piero ser Jeruolemo Morexini olim patrun ser Cabriel Contarini fo de ser Nicolò ser Zacaria Barbaro fo de ser Mattio ser Daniel Vitturi fo de ser Renier ser Francesco Michiel fo de ser... ser Nadal Salamun fo de ser Nicolò ser Piero Trivixan fo de ser Zuane ser Marco da Lexe fo de ser Francesco ser Aluvixe di Prioli fo de ser Piero ser Jeruolemo Abramo fo de ser Antonio ser Catarin Contarini el grando ser Mafio do Prioli fo de ser Piero ser Andrea Malipiero fo de ser... ser Antonio Bembo fo de ser Benettin ser Zuan Loredan fo de ser Polo ser Battista Gritti fo de ser Omobon ser Antonio Copo fo de ser Jacomo ser Bernardo Zustignan fo de ser Nicolò ser Marin Contarini fo de ser Bertuzi el primo ser Aluvixe de Canal fo de ser Bortolamio ser Tomà Mozenigo fo de ser Marin ser Nicolò Mozenigo fo de ser Lunardo el primo ser Nicolò Morexini fo de ser Jacomo Ben, Marco Barbaro’nun oğlu Nicolò Barbaro, Türklerin Konstantinopl’u ele geçirdikleri güne kadar yaptıkları her günkü saldırı olaylarını kendi elimle yazdım; ve olup biten her şeyi, yirmi dokuz Mayıs 1453 Salı günü, şafak vakti zaptedildiği zaman Konstantinopl’da bulunan ben, oluş sırasına göre yazdım. Dipnotlar : 1 Padişah 2.Murat (1404-1451) 2 Fetihten dolayı Fatih unvanını alan Sultan 2.Mehmet (1432-1481) 3 Rumeli Hisarı 4 Fuste (fustae) : Çift sıra kürekli eski kadırgalardan daha hafif ve daha hızlı olan ve teknenin her iki yanında, yelken direğinin önünde tek kürekçilerin, kıç tarafında ise çifte kürekçilerin bulunduğu çektiri türünde gemi; Parandairae: Yük taşımakta kullanılan ağır mavna. 5 Barbaro’nun kastettiği şey; Yıldırım Bayezit’le birlikte Osmanlı Sarayının bir geleneği haline gelen devşirme içoğlanı yetiştirme düzeni olmalı. 6 Bailo sözcüğü aslında, Konstantinopl’da oturma hakkına ve ayrıcalığına sahip olan Venedikli ya da Cenevizli kişiler için kullanılan bir sözcük. Ancak kentteki Venediklilerle Cenevizliler kendi fiili devletlerini kurma olanağını elde ettikten sonra, Venedikli ya da Cenevizli koloni insanlarının yönetiminden sorumlu olan üst düzey yönetici için de kullanılmaya başlandı. Bailo’ya, vali anlamında, Podesta da deniyordu. * Kenar notu : Sultan, Karadeniz’den Bogaza gelen tüm gemilerin yelkenlerini indirmelerini ve geçiş izni almak üzere görevli subaya bir tekne göndermeleri kuralını koymuştu; aksi halde batırılabilirlerdi. Ek not: Her geminin bir geçiş vergisi ödemesi zorunluydu. *2 Kenar notu: Çünkü yelken indirmemişti. *3 Kenar notu: Denizcilerin bazılarını ise kestirdi. 7 O çağlarda İtalyan cumhuriyetlerinin, özellikle Venedik’in yönetim organı, Senyörlük. 8 O dönemde Akdenize kıyısı olan ülkelerde kullanılan ve kapsadığı yükün yaklaşık ağırlığı ülkeden ülkeye 35 kilo ile 230 kilo arasında değişen bir hacim/ağırlık ölçüsü, kantar. Osmanlı’daki 250 kiloluk çeki karşılığı. 9 O tarihlerde Girit, Venedik cumhuriyetinin kolonisiydi. 1669’da Osmanlı İmparatorluğuna geçti. 10 Kırım’ın Karadeniz kıyısında bulunan liman kenti Kaffa. Bir süre Osmanlı yönetimi altında kaldıktan sonra 1783’te Rus Çarlığı’nın egemenliğine girdi. *4 Kenar notu: Ya da böyle yapmayı planlamıştı. 11 Cermen kabilelerinin bir kolu; Frank adını, ulusal silahları olan franca’dan (cirit) aldıkları söylenir. Sanırız yazar burada genel olarak Batı Avrupalı ulusları kastediyor. 12 Venedik ve Ceneviz cumhuriyetlerindeki baş majistra, lider. *5 Kenar notu: Perşembe, 14 Aralık 1452. *6 Kenar notu: Toplam 21. 13 Venedik Hukuk İşleri Dairesi. 14 Venedik Belediyesi. 15 Bu uzun bildiri çok çapraşık bir dille yazılmış, aşırı uzun cümlelerden oluşuyor. Anlaşılır olmasını sağlamak amacıyla, bildiriyi anlamı bozmaksızın kısa cümlelere ayırdık ve gerektikçe köşeli ayraç içinde birkaç sözcük ekleyerek daha açık hale getirdik. (çevirenin notu) 16 Bir tür tonilato ölçüsü, teknenin yük kapasitesi. 17 Yazar Pars Tuğlacı, “Osmanlı Şehirleri” başlıklı kitabında kaptanın adını Giovanni Giustiniani olarak, geliş tarihini de 26 Ocak olarak veriyor (Milliyet yayınları, 1985, s.153) 18 Bir ayak 30,5 santim. 19 Surların Haliç’e bakan yöresinde, bugün artık var olmayan Blakernai (Blachernae) Sarayı ile onun uzantısı olan ve kalıntıları günümüze kadar ulaşan Tekfur Sarayının Fener/Eyüp dolaylarında Haliç’teki kıyısı. 20 Gemilerin hareketine engel olmak amacıyla, set biçiminde yapılmış, birbirine zincirle bağlanmış tomruk dizisi. 21 İtalya’nın Adriyatik kıyısında bir liman kenti. 22 Seren yelkenleri dört köşe olan tekne. 23 Bu cümlenin İngilizcesi şöyle: “also many ships were disarmed and sunk, in case of fire or being hit by cannon fire.” Buradaki “in case of” terimini, sözlükteki anlamıyla alırsak, cümleyi “ayrıca, yangın çıkarsa ya da top ateşiyle vurulursa diye, birçok gemi silahları sökülerek batırıldı” şeklinde çevirmek gerekiyor ki, böyle bir çevirinin herhangi bir anlamı olabileceğini sanmıyoruz. İngilizce çevirideki “in case of” teriminin yanlışlıkla kullanıldığı inancındayız. (çevirenin notu.) 24 Yaklaşık 500 kiloluk. 25 Çeyreklik. 26 Bregantini (brigantino): Kadırga sınıfından, kürekli ve yelkenli çok hızlı küçük gemi, Birgende. 27 Gerçekte üç Ceneviz ve bir Bizans gemisi. 28 Pars Tuğlacı, andığımız kitabında Türk Donanmasının 18 gemiden oluştuğunu söylüyor. 29 Gerçekte çarpışma önce Yeşilköy açıklarında, sonra Yedikule önlerinde olmuştu. 30 Günce’nin yazarı Nicolò Barbaro, yaşadığı çağa yakın olan geçmişi yanlış anımsıyor. Gerçi Venedikli Loredàn Ailesi, ünlü birçok komutan yetiştirmişti ve Piero (Pietro) Loredàn Gelibolu Savaşı’nda 1416’da Çavlı Bey komutasındaki Türk Donanmasını yenmişti ama, bu olay Fatih Sultan Mehmet II.’nin babası Padişah 2.Murat zamanında değil, dedesi Çelebi 1.Mehmet’in saltanatı sırasında (1413-1421) olmuştu. 31 Azap askeri. 32 Külah biçiminde olan, genelde hayvan postundan yapılan başlık. Kırmızı kadife ya da çuhadan yapılan ve üzerine sarık sarılan türü de vardı. *7 Kenar notu: Ne yapacağını ona bir Hıristiyan gösterdi. 33 Pera’da yerleşmiş Cenevizliler’in yönetiminden sorumlu vali. 34 Tılsım olarak okunan Rabbin Duası. 35 Yaklaşık doksan kiloluk. 36 Günce’nin yazarı Barbaro topların Pera tepelerinden kaldırıldığını daha önce söylemişti. 37 Bugün var olmayan İmparator Sarayı (Blachernae Sarayı) da Edirnekapı’nın güneydoğusunda, Eyüp/Fener dolayında, Haliç’e bakan sırtlardaydı. Lağımların çoğu sarayın bulunduğu bu semtte kazılmıştı. 38 4.yüzyılda Grek Kilisesi ikiye bölünmüştü: Hıristiyanların bir kısmı, İsa’nın Tanrı olduğuna, evreni onun yarattığına inanırdı. Karşıt görüştekiler de rahip Arius’un çevresinde toplanmıştı. Bizans İmparatoru Constantine, sorunu Nicaea (İznik) Piskoposlar Konseyi’ne havale etmiş, Konsey de İsa’nın tanrılığına karar vermişti. Bu farklılaşma uzun yüzyıllar, Hıristiyan Grekler arasında kanlı kavgalara, bir grup Hıristiyanın imansız suçlamalarına hedef olmasına yol açmıştı. Anlaşılan Günce yazarı Venedikli Barbaro da İsa’nın tanrı olduğuna inananlardandı. 39 Günce’deki özgün cümleyi olduğu gibi muhafaza ettik. *8 Kenar notu: Çünkü okla yaralanmıştı. *9 Kenar notu: İmparator önce, saray görevlilerinden, kendini öldürmelerini rica etti; sonra kılıcını kaparak öfkeyle çarpışmaya koştu; bir kez düştü, tekrar kalktı, sonra bir kez daha düştü ve böylece öldü. 40 Teknenin biraz uzağına atılan bir çapaya bağlı halatı (yomayı) sarmak suretiyle teknenin yönünü ve konumunu değiştirerek hareketini sağlamak. 41 Güncenin yazarı Barbaro, kendisinin de içinde bulunduğu bu olayı anlatırken bazen üçüncü çoğul kişi adılını kullanarak onlar diyor, bazen birinci çoğul kişi adılını kullanarak biz diyor, aynen bıraktık. (çevirenin notu.) *10 Kenar notu: Altmış bin kişi tutsak alındı; ayrıca Türkler muhteşem bir zenginlik ele geçirdi. Hıristiyanların toplam kaybı 200 000 ducat’yı buldu; bunun 100 bin ducatsı, listede adı geçenlere aitti. *11 Kenar Notu: Bailo’nun oğlu. Marco Barbaro’nun Ek Notları18 Temmuz 1453 + Romanya’ya gönderilen kadırganın, bu el yazmasında nasıl öldüğü ...nci sayfada anlatılan kadırga sahibi Jacomo Coco’nun çocuklarına, gelecek yılki harcamaları için Tuz İdaresi’nin 60 ducat bağışta bulunmasına; ve bu yıl içinde 600 ducat altın para değerinde devlet tahvili satın almakla görevlendirilmesine, bu meblağın, adı geçen Jacomo’nun kızının çeyizine tahsis edilmesine ve onun evlenişine kadar sermaye olarak tutulmasına, mirasın, kızın erkek kardeşine geçmesine ve yukarıda anılan dönem içinde aynı miktarda devlet tahvilinin satın alınıp ölen Jacomo Coco’nun oğluna tahsisine ilişkin bir önerge kabul edildi. + İmparator çok parasızdı ve baronlarından ödünç istedi; ama hepsi ondan özür diledi, hiç paraları olmadığını söylediler; ama Türkler, çok miktarda para buldu, gerçekte, bu beyefendilerden birinde otuz bin ducat bulundu. İmparatora, böyle bir sıkıntı döneminde vergileri artırmaması, onun yerine kilisilerdeki gümüş kaselere el koyması önerilmiş, o da öyle yapmıştı. + Kent zaptedildikten sonra Sultan bir ferman yayımlamış, Konstantinopl’da evi olanların bildirimde bulunması halinde, evlerin sahiplerine tahsis edileceğini ilan etmişti; birçok Grek ve Latin evlerinin nerede olduğunu Sultana bildirdi; bunu yapanlar arasında bizim (Venedikli) Bailo ile İspanya Konsolosu da vardı. Ama evlerine sahip olmalarına izin verecek yerde, Sultan, konsolosla memurlarından ikisinin ve bu yazmanın ...ncı sayfasında kaydedildiği gibi Bailo ile oğlunun ve bizim Venedik eşrafından iki kişinin başlarını vurdurdu. Sultan, her kim böyle bir istemle önüne gelirse öldürülmesini istedi, ama kendisine, bu kişilerin başının vurulmasının değil, yaşamalarına izin verilmesinin daha yararlı olacağı tavsiye edildi. + Ayrıca söylendiğine göre yüksek düzeyde bir Grek baron, Sultana yaranmak için, kızlarından ikisini, her birinin elinde bir tabak dolusu parayla Sultana gönderdi; Sultan da onu onurlandırdı ve yakınlık gösterdi. Öteki soylular, barona gösterilen yakınlığı görünce, her biri olabildiği kadar parayı, kendisinden iyi kabul görmek üzere armağan olarak Sultana götürdü. Sultan armağanı kabul etti ve parayı getirene onursal payeler verdi. Ama armağanların sonu gelince, o armağanları getirenlerin hepsinin başı kesildi ve Sultan, “Bunlar kendi efendilerine ödünç vermektense kendi kentlerinin zaptedilmesine müsaade eden büyük köpeklerdir” dedi. + Bizim senatörlerimiz, Türklerin Konstantinopl’a karşı bir donanma çıkarabileceklerine inanmıyorlardı. Ancak yine de on dokuz Şubat 1452’de, on beş kadırga ile her biri sekiz yüz bottelik iki gemiyi silahlandırmayı kararlaştırdılar; ama bu tekneleri, Türklerin kuşatmayı başlattığını öğreninceye kadar göndermediler. |