|
|
İlk insanların ortaya çıktığı Rift Vadisi nasıl oluştu? "Yer Afrika, zaman 15 milyon yıl önce, Miyosen Çağı (20 milyon ile 5 milyon yıl öncesi arasındaki zaman dilimi). Kıtanın Avrasya ile bir kez daha çarpışmasının üzerinden sadece birkaç milyon yıl geçmiş. Çarpışma yerkabuğunu oluşturan ve kıtaların, üzerinde dev granit tekneler gibi yüzdüğü levhaların devinimiyle meydana gelmiş. O zamanlar Afrika'nın manzarası şimdikinden çok farklıydı: Kenya ve Etiyopya'nın dağlık yükseltileri mevcut değildi ve günümüzde Rift Vadisi'nin batısında kesilen orman örtüsü Miyosen Çağı'nda Hint Okyanusu'na kadar uzanıyordu. Orman ve ağaçlık, Batı ve Doğu Afrika'nın hakim bitki örtüsüydü. Ancak, kıtayı Avrasya7ya iten jeolojik güçler hâlâ hareket halindeydi ve kıta Büyük Rift Vadisi boyunca bölünmek üzereydi. Yerkabuğu levhalarının Rift Vadisi'ni zaman içinde genişleten hareketi belki çok etkileyici boyutta değildir (Rift Vadisi'nin her yıl 1 milimetre kadar açılmasına karşılık Avrupa ile Amerika arasındaki uzaklık her yıl 1 santimetre artmaktadır.) Ama Rift Vadisi'ndeki jeolojik devinim, biri Kenya, diğeri Etiyopya'da iki kütlesel yer yükseltisinin ortaya çıkmasıyla şaşırtıcı sonuçlar yarattı. Yerkabuğunun derinliklerindeki magmanın devinimiyle yüzey en az 1000 metre yükselerek bu iki ülkede dağlık yükseltilerin oluşmasına yol açtı. Yerkabuğu yukarı doğru itildikçe müthiş basınç altında çatırdıyordu. Ve sonunda basınç karşı konulamayacak kadar arttığında yerkabuğu çatladı. Kuzeydoğudan güneybatıya uzanan bir çizgide fay hatları açılırken trilyonlarca ton kaya parçası aşağı yuvarlandı. Böylece, yükselen yerkabuğunun yarılmasıyla Büyük Rif Vadisi'nin oluşumu başladı. Bu devinimde kaynayan, fokurdayan lav ve gazlar kaçınılmaz biçimde kaçış yolları bularak kraterler açtı ve dev volkanlar oluşturdu. Miyosen Çağı'nın ortalarında (yaklaşık 12 milyon yıl önce) bu volkanlar 6500 metreye yükseliyordu ve zirveleri karla kaplı olmalıydı, bugün Kenya ve Klimanjaro Dağları'nda olduğu gibi. Bu eski öolkanlar çağlar boyunca aşınarak, ilk boyutlarının onda biri büyüklüğünde birer koçana dönüştü. Aşınmayla öğütülen kayalar, vadinin donmuş lavdan oluşan tabanında kat kat birikerek derin katmanlar meydana getirdi. Vadinin tabanındaki bu birikim bugün yaklaşık 1500 metre yüksekliğindedir. Ve yine çağlar boyunca bu taban, hem tortul ve lavların ağırlığıyla hem de yerkabuğu levhalarının açılmasıyla giderek daha çok çöktü. Günümüzde, Kenya yükseltisinin en yüksek noktası olan Baringo Gölü yakınında vadinin duvarları lav tabandan 1000 metre yüksekliğe ulaşır ve dimdiktir. Tanzanya, Kenya ve Etiyopya boyunca vadinin tabanı göllerle ve sönmüş volkanik dağlarla kaplıdır. Ve yine bu taban, ilk atalarımızın ve onların Australopithecus* türünden kuzenlerinin kalıntıları bakımından zengin fosil yataklarıyla doludur." (Göl İnsanları, Evrim Sürecinden Bir Kesit, Richard Leakey, Roger Lewin, TÜBİTAK yayınları) |