|
|
Afganistan’daki Buda heykellerinin
tarihi ne zamana dayanır? “Dünyanın ilk Budist sitelerinden
Bamiyan kuşkusuz Afganistan’ın en büyük Budist kentidir. Burası yüksek
dağlarla çevrili, plato olarak adlandıramasak da bir hayli yüksek bir vahadır.
Vahaya güneyden kan kırmızısı renginde bir dizi kayalığı aşarak ulaşırsınız.
Sonbahar renklerini taşıyan ve yumuşak topraktan yüksek bir yalıyarın eteğinde
bulunan kavakları sulayan nehir vahanın kaynağını oluşturmaktadır. Buraya girer girmez derin kaya oyuklarının
içinde dev boyutlarda çok etkileyici iki Buda heykeliyle karşılaşırsınız,
yaklaşık 35 ve 53 metre yüksekliğindedirler, oldukça büyük kafalarda
incelikten uzak, kaba saba, bozuk bir yüz ifadesi vardır, sol bacaklar şişman
gövdede eğreti durmaktadır, ama bu heykellerki teknik yenilikler çok
etkileyicidir. Aralarında yaklaşık 400 metre bulunmaktadır. Sunak olarak
kullanılan sayısız küçük mağara bir dantel gibi bunları çevrelemektedir. Burada 1.yüzyıldan 8.yüzyıla kadar
Küçük Taşıt, Theravada ya da Hinayana’nın yandaşı inanmış Budistler
yaşamıştır. Dehalarıyla besledikleri bu bölgeden 9.yüzyıl başında İslamiyet’in
baskısıyla ayrılmak zorunda kalmışlardır. İki Buda heykeli İslam dünyasında
çok ünlenmiştir, belki Gazneli Mahmud’un tanınmaz hale getirilmelerindeki
ısrarının nedeni de bu ündür –her ne kadar bu suç ona kalmış olsa da
ben bundan çok emin değilim. Yakut ve anonim coğrafya eseri Hudut el-Alem bu
heykellere ‘kızıl put’ ve ‘siyah put’ adını vermiştir. Bunlar boyalı
mıdır? Küçük olan 4.yüzyıl, büyük olan 5. ya da 6. yüzyıl tarihlidir,
mağaralar 2.yüzyıldan 7.yüzyıla kadar uzanmaktadır. En eskiler 2-3. yüzyıl
tarihlerini taşıyanlar küçük Buda’nın doğusunda bulunmaktadır, yer
kaymasından ötürü harap durumda ve çok basittirler.” (Roux, Orta Asya, S.113)
|