|
|
|
Azerbaycan’ın Nasrettin Hocası: Karagan Usup
Karağan Usup, Daşkesen İlçesi’nin Kabaktepe kasabasına bağlı Tapan Köyü’nde 1886 yılında doğar. Asıl adı Yusuf olup, halk arasında Usup denmektedir. Hem
fiziki yönden iri yarı, hem de yeri geldiğinde her pahasına olursa olsun lafını
esirgemediği için, Karağan lakabı ona yöre halkı tarafından verilmiş ve
bu adla tanınmıştır. Kelimenin
patavatsız anlamı da vardır. Fazla tahsili yoktur. İri yarı, güçlü
kuvvetli olduğu için, orman idaresinde bekçi sıfatıyla çalıştırılır.
On beş çocuk babasıdır. Doğduğu köyde 1958’de vefat eder. Saza,
söze meraklı olduğundan çağdaşı Âşık Esed, Âşık İslam, Âşık
Beski gibi âşıkların meclislerine zaman zaman iştirak edermiş. Saz çalmasını
bilir ve en çok Dilgamı, Ruhanî, Başsarıtel gibi makamları/havaları çok
severmiş. Tabiat
âşığı bu latife ustası görevi gereği hem bölgeyi hem de bölge insanını
çok iyi tanırmış. Tabiatıyla bölge halkı da onu çok yi tanır ve
meclislerinde baş köşeyi bu hazırcevap “el ağsakkalına” ayırırmış. Karağan
Usup, bu gibi dem meclislerinde halka sadece kendi latifelerini değil, başta
Nasrettin Hoca olmak üzere, Bameze Musa ve Unnu Ağca gibi fıkra ustalarının
latifelerini de anlatırmış. Onun
özellikle rejimi cesaretle tenkit ettiği latifelerinde kolhoz müdürü olan
kardeşi Hamid’in de payı vardır. Ancak, yine de özellikle çizmeyi aşarken
zaman zaman dikkatinin çekildiği de bir gerçek. Elimizde Karağan Usub’a
ait seksen civarında latife bulunmaktadır. Ancak, araştırmalarımız devam
etmektedir. Bunlardan
“Seni Yandıran Baldır”, “Tekce Seni Yandırmasın”, “Kazanınız
Varsa”, “Erik Bülbülü”, “Sen Ondan (eşek) Ola Ola”, adıyla
bilinen latifelerin benzerlerine Anadolu’da rastlanmaktadır. Onun, bizzat
damgasını vurduğu mesleği ve sistemi, yöneticileri nezih bir üslûpla
yerdiği latifelerdir...” (Zeynelâbidîn
Makas, Azerbaycan’ın Nasrettin Hocası: Karağan Usup, İpek Yolu Uluslar
arası Halk Edebiyatı Sempozyumu Bildirileri) |