Zamanda geriye doğru yolculuk yapmanın en kısa yolu tarih okumaktır

Başbuğların arasında taksim edilen halk...

“Sağlam bir gözlem yeteneğine sahip olan Plano Carpini, hanlara, han ailesi mensuplarına vae başbuğlara yani feodallere bağlı köylü halkın hizmetlerini şöyle özetliyor:

‘Han tarafından gönderilen bütün elçilere derhal araba ve erzak verdikleri gibi, hana gönderilen tahsildar ve elçilere de at, araba ve erzak verirlerdi.’

...

‘Halk bütün başbuğlara buna benzer hizmetlerde bulunurdu. Çünkü Moğollarla beraber bütün halk kitlesi, başbuğlar arasında taksim edilmişti. Halk başbuğlar tarafından gönderilen elçilere de araba ve erzak vermek mecburiyetinde idi.

Ayrıca, itiraz etmeden atlara bakmak ve elçilere yardımda bulunmak lazımdı. Başbuğlarla birlikte bütün halk kitlesi vergi olarak imparatora kısraklar vermek mecburiyetinde idi.

İmparator, bu suretle bir, iki veya üç yıl için süt ihtiyacını karşılardı. Başbuğlara bağlı olanlar da metbularına karşı aynı görevi yapmakla mükellef bulunuyorlardı. Çünkü bunlar arasında serbest insanlar yoktu.

Özet olarak, imparator ve başbuğlar halkın mallarını istedikleri şekilde kullanabilirlerdi. Sonra halk kitlesini de hiçbir kayda tabi olmadan istismar edebilirlerdi.’

Bu satırlar kendine mahsus bir ekonomisi olan ve metbularının emriyle yaylaklarını değiştiren göçebelerin, metbularına karşı mükellef oldukları görevleri mükemmel surette tayin etmiştir.

Kaynaklar, acınarak söyleyelim, göçebelerin elinde bulunan mallar üzerine fazla bir şey  bildirmiyor. B.Ya. Vladimircov, Reşidüddin’in aşağıdaki sözlerini aktarıyor: Basit bir adam, içkiye düşkün olursa, sürüsünü ve bütün malını feda ederek yoksul düşer.”

(A.Yu.Yakubovskiy, Altın Ordu ve Çöküşü, S.63)