Paganlıktan Hıristiyanlığa, Hıristiyanlıktan
Müslümanlığa Lazlar
Mjora-nana çkimi
Tuta-baba çkimi
Movarvale muruзxepe
Da do Cuma çkimi1
"Lazca’da, bugün de
kullanılan gün isimlerinden de kolayca anlaşılacağı gibi, gökyüzü, güneş ve ay
kutsal sayılıyordu2.
Lazika Kırallığı, günümüzde Hıristiyar olan Batı’dan çok önce Hıristiyanlığı
kabul etti. Rhodopolis, Saésina Abisséna, Petra ve Zigana yardımcı
piskoposlukları, Pasis piskoposluğunun etki alanındaydı. Trabzon gibi, Pasis’e
de İncilin Havari Andrew tarafından tebliğ edildiğine inanılır. Daha sonra
kurulmuş olan Lazika Piskoposluğu’nun, bir tür bağımsız kilise statüsüne sahip
olduğu ve kendi papazlarını atadığı bilinmektedir3.
Lazlar, komşu ülkelere de papaz göndermekteydi4. 5. yüzyılda
Filistin’de temsilcileri bulunuyordu. Ürdün’ün muhtelif yerlerinde manastırları
vardı. Bu dini yapılar, bir süre önce, İtalyan arkeolog Vircilio Korbo
tarafından meydana çıkarılmıştır5.
Lazların karşılaştıkları en üstün nitelikli Grek Başpapaz, Schemarion’daki (=Muri)
Laz kalesinde, sürgünde 13 Ağustos 662’de ölen Aziz Maksimos’tur. Bir zincir
şeklindeki kaleler ve Petra (=Ksikhisdziri) gibi müstahkem yerlerle Bizanslılar
Lazları kontrol altında tutmaya çalışıyordu. Hem Persler ve hem de Bizanslılar,
Lazları güvenilmez müttefik olarak görüyordu. Justinian ve Choproes, Lazları
itaat altına almak için dağlardaki ormanları tahrip etmişlerdi6.”
1
Osman T’amt’ruli, Nananena, s.88. Kaukasus-Verlag, Freudenstadt, 1991.
2
Wolfgang Feurstein, Bir Alman Gözüyle Lazlar, Ogni Kültür Dergisi, s.2, Ocak
1994.
“... Bir megrel, hiçbir şekilde
pazartesi günü düğün yapmaz. Bu güne Megrelce’de tutaşxa (tutaş dğa), tuta (=ay)
günü denir. Bu gün, Megrel sürgüne bile el sürmez, bu gün sadece Ay’a ibadete
adanmıştır. Megreller’in paganlık dönemlerine ait inançlara göre, Ay dünyadaki
canlıları koruyan yüce güçler arasında ikinci önemli yeri tutar. Güneş’e ibadet
için, bir gün ayrılır. Bu gün ise Pazar’dır. Megrelce’de Pazar gününe caşxa (=bcaç
dağ/Güneş günü) denir... Megrel geleneğine göre, düğünün “va şiners” (uygun
olmayan) günü... Cuma (=obişxa/obiş dağ)’dır (Obi Günü/Yağmur Tanrısı)...” Tedo
Saxokia, Ali İhsan Aksamaz (çev.), Megrel-Laz Kültüründe Akrabalık Evlenme ve
Cenaze, Tarih ve Toplum, s.140, Ağustos 1995.)
3
Anthony Bryer, Some Notes On The Laz and Tzan, Bedi Kartlisa, Volume XXI-XXII,
(No 50-51), Paris 1966.
4
Procopius, Wars, VIII, ii, 15-20.
5
Ahmet Özkan Melaşvili, Gürcüstan, s.105, İstanbul 1968.
6 A.
Bryer, a.g.y.
Lazların, işgalci Roma/Bizans’ın dinini ilk kabul eden topluluklardan olduğu
doğrudur. Ama yayılmacıların, Lazların yaşadıkları yörede açtıkları kiliseler
siyasal kurumlar olarak kalmıştır. Bu kiliseler, yayılmacı Roma/Bizans ve
Pontus’un dayatmacılıklarının sembolleri olarak görülmüş, Lazlar kendi otantik
inançlarını, şeklen Hıristiyan oldukları dönemlerde de sürdürmüşlerdir.
Dolayısıyla, Bizans ve Pontus ile çatışma halinde olan Lazların Osmanlılar’ın
dini İslamiyeti süreç içinde kabul etmeleri, Bizans ve Pontus’a duydukları
tepkinin doğal bir sonucuydu da. Durum tam tersi de olabilirdi. Günümüzde bile
dillerinde ve kültürlerinde Hıristiyanlığa değil de, otantik inançlarına ilişkin
ifade ve davranış biçimlerinin bulunması bu yaklaşımı doğrular yöndedir (bkz.:Lazistanişi
Destani, G. Kartozia, Lazuri T’ekstebi_II, s.261-264).
(Dil Tarih Kültür ve Gelenekleriyle Lazlar, s.40, Ali İhsan, Aksamaz)
