Akrabalık terimleri tablosu üzerine bir açıklama

Genel bilgi: Rewanduz bölgesinde konuşulan Kürtçe ile Eski Farsça arasında önemli bir benzerlik vardır ama, Rewanduz bölgesinde konuşulan Kürtçe’de Modern Farsça’dakine kıyasla, Arapça kökenli kelimeler çok daha azdır. Her iki dilde de akrabalık terimleri Hint-Avrupa ve semitik kökenli terimlerin karışımından oluşur, ancak çok yakın bir mütekabiliyet de yoktur.

Kürtçe Farsça Arapça

Dede bapîr jadd jidd

Baba bab pidar abu

Anne dayik madar umm

Amca mamo ‘amm ‘amm

Dayı xalo khal khal

Kardeş bira biradar akh

Kız kardeş xwişk khahar ukth

Oğul kur pisar ibn

Kız Çocuk keç dukhtar bint

Yine de, Kürtçe ve Farsça’da anne ve babanın erkek kardeşlerini ifade eden terimlerin semitik kökenli (Arapça) olması dikkat çekicidir.

…babanın erkek kardeşinin çocuğu anlamına gelen amoza terimi Ego’nun mensubu olduğu tiranın tüm üyelerini de kapsayan sınıflandırıcı bir bağlamda kullanılmaktadır. İngilizce’deki kuzen kelimesi, gündelik yaşamdaki kullanımı itibariyle bu sözcüğe yakındır. Merdxwişk gibi (kelimesi kelimesine tercümesi: kız kardeşin kocası olan) terimlerin ise, sadece ‘kız kardeşimin kocası derken olduğu gibi tarif edici terimlerden mi yoksa enişte türünden, günlük konuşma dilindeki referans terimlerinden mi olduğu açık değildir.

Bûk – “gelin” anlamına gelir.

Zawa – “damat” anlamına gelir.

Nevî – “torun” (birisinin) soyundan gelenler manasında daha geniş bir anlamı da mevcut.

Jin – “karı” ve merd “koca” kelime anlam olarak, sadece “kadın” ve “erkek” anlamına gelir.

Bu tabloların çok kadınlı evlilik (polijini) durumunda ne tür bir değişime uğrayacağı açık değildir. Örneğin, Dergela Miri’nin sekizinci oğlu Celal Bey, kendi annesinden olan tek kardeşini kastederek, yalnızca bir tane erkek kardeşi olduğunu söylemiş, üvey annelerine de dayik diye hitap ettiğini, ancak içlerinden belli birini kastediyorsa ön ismini de eklediğini –örneğin dayik Fatim, yani Fatma Ana diye seslendiğini belirtmişti. Öte yandan, amcalar arasında, yani Ego’nun babasının öz –ana baba bir- ve üvey erkek kardeşleri arasında herhangi bir ayrım yapılıp yapılmadığını ise bilmiyorum.

(Rewanduz Kürtleri, Toplumsal ve İktisadi Örgütlenme, s.104, Edmund R. Leach, Aram Yayıncılık)