|
|
|
|
Dokumacılık“Bu çalışmada incelemeye çalışacağım teknik araç gereçlerin sonuncusu giysi tezgahlarıdır.* Bu aracın tasarımı ekteki diyagramda verilmiştir. Araç Irak’ın herhangi bir bölgesinde kullanılan tezgahın neredeyse aynısıdır, aradaki tek fark ikincisinde ‘çırpıcı’nın, Kürtler’in kullandığı modelden farklı olarak çatıya serbestçe asılmak yerine katı bir dikdörtgen düzeneğe asılmasıdır. Bu düzenek çözgü ipliklerinin genişliğini artırmaya yarar. Dolayısıyla, bir Kürt tezgahının genişliği en fazla 10,5 inç iken, Bağdat’ta gördüğüm bir tezgah bunun neredeyse üç katı genişliğinde çözgü iplikleri kaldırabilecek durumdaydı. Dokumacılık yapan Kürtler, genellikle karmaşık modellerle uğraşmak yerine düz dokumayı tercih eder. Örgü şeritleri bazen renkli çözgü iplikleriyle yapılır. Üretilecek giysinin kalitesi kullanılan ipliğin kalınlığı ve yoğunluğuna göre büyük ölçüde değişiklik gösterir. Elimdeki numunelerden, sıradan köylülerin giydiği pantolonların yapımında kullanılan düşük kaliteli kahverengi bir kumaşta, inç başına 19 çözgü ipliği 22 dizgi ipliği varken, ağaların giydiği kaliteli renkli bir kumaşın her bir inçi içinde 44 çözgü ipliği, 28 dizgi ipliği bulunur. Daha önce de belirtildiği gibi, köyde –eğer kaldıysa- dokumacılık yapan kişi günümüzde yalnızca şehirlerdeki giysi satan esnaflarla değil, Rewanduz ve Erbil’deki büyük ölçekli dokuma işletmeleriyle de ciddi bir rekabet içine girmek durumundadır. Söz konusu işletmelerde de halen sıradan Kürt tezgahları kullanılıyor olsa da, buralarda dokunan ürün köydeki zanaatkarın ürettiğinden daha kalitelidir. Bu farklılık, muhtemelen köydeki zanaatkar elde eğrilmiş iplik kullanmaktayken, şehirdekinin makinede eğrilmiş iplik kullanmasından kaynaklanmaktadır. Ancak şehirde dokunan kumaşın ille de daha güzel olması gerekmiyor. Dergela’da bulunduğum sırada, Mir, köyde yapılan elbiseler giyiyordu, oğlu Celal ise yeni mavi pantolonunun kumaşını Rewanduz’dan satın almıştı. Benim edindiğim izlenime göre, önümüzdeki dönemde, şehirdeki tüccarlarla ilişki olanakları gün be gün artarken köy dokumacısı kısa zamanda işlevini kaybedecek ve cemaat bir konuda daha tamamen dışsal kaynaklara bağımlı hale gelecektir.” *Epeyce farklı bir araç olan halı tezgahı, toplumsal önemi pek kayda değer görünmediğinden burada ele alınmamıştır. (Rewanduz Kürtleri, Toplumsal ve İktisadi Örgütlenme, s.90, Edmund R. Leach, Aram Yayıncılık)
|