Toprak kullanımı

“Mevcut tarım etkinliği, esas olarak her köyün topografik özelliklerine göre düzenlenmiştir. Pirinç, tütün, meyve ve sebze ekimi sürekli yapılır, hangi ürünün nereye ekileceği ise sulama sisteminin planına bağlı olarak değişiklik gösterebilir. Diğer taraftan, buğday ekimi yapılan alanlarda, daha önce de belirtildiği üzere iki yıllık bir rotasyon sistemi uygulanır. Ekteki diyagram haritada, benim ziyaret ettiğim dönemde Walaş’ta var olan tarımsal üretim sisteminin kaba hatlarıyla çizilmiş bir planı sunuluyor. Nadasa bırakılan bütün tarlaların nehrin bir yanında, bütün buğday ürününün ise öbür yakasında bulunduğu görülecektir. Böylesi net bir simetriye ziyaret ettiğim diğer köylerde rastlamadım. Öte yandan, bu simetri, çiftçilerin topraklarının aynı yerde yan yana olmak zorunda olmadığı gerçeğine işaret eder, Walaş’ta her bir iktisadi grup nehrin her iki yakasında da aşağı yukarı eşit ölçülerde araziye sahiptir. Önceleri, bu eşitliğin sağlanabilmesi için, toprakların bir şekilde her yıl farklı çiftçilere tahsis edildiği bir sistemin olması gerektiğini düşünmüştüm ama bilgi kaynaklarım böyle bir şeyin olmadığını belirtti. Ancak, kişisel mülklerin mevcut topografik düzenlenmesi hakkındaki bilgilerimin, kesinlikle yetersiz olduğunu da belirtmeliyim. İpuçlarının gösterdiği kadarıyla, birlikte çalışan her bir köylü grubu, ayrı ayrı parseller halinde en azından bir sebze bahçesine, tütün ekimi yapılacak bir araziye, biri buğday ekilecek ve biri nadasa bırakılacak iki tarlaya sahip olmak durumundadır. Fakat görüştüğüm kişiler durumu hiçbir zaman bu şekilde ifade etmedi. Mesele aslında miras sistemiyle ilgiliydi, ancak benim bu konuda ilk elden aldığım bilgi son derece azdır. Daha önce göstermiş olduğum gibi, en azından toprak söz konusu olduğunda, Kürtler Kuran’ın buyruklarını görünüştü bile çok dikkate almıyorlar. Toprakların tasarruf hakkının kiracılar arasında miras yoluyla nasıl devredileceği hususunda toprak sahibi olarak ağanın her ne kadar ismen sorgulanamaz bir tayin etme hakkı olsa da, bunun uygulamada nasıl işlediği hâlâ oldukça kapalıdır.”

(Rewanduz Kürtleri, Toplumsal ve İktisadi Örgütlenme, s.88, Edmund R. Leach, Aram Yayıncılık)