Ölüm

“Kürtler’de yas törenleri hele hele ağalar için yapılanları, yaygın Müslüman geleneklerindekilerle karşılaştırıldığında alışılmadık uzunluktadır. Walaş’tayken Şeyh Muhammed’in ikinci oğlu olan Mustafa Ağa’nın karısı vefat etti. Mustafa komşu köylerden birinin ağası olduğundan, yapılan cenaze törenine şahit olamadım. Anlatıldığı kadarıyla tören esas olarak, Mustafa Ağa’nın Misafir Evi’nde taziyeye gelen tüm dost ve akrabalara yiyecek-içecek sunulan yas yemeğinden oluşuyormuş.

Bu durum bir ay boyunca sürecekti. Ayrıca, Mustafa’nın Misafir Evi biraz küçük olduğundan, daha az yakın olan akrabaların Walaş’ta kalmaları gerekeceği tahmin ediliyordu. Öğrendiğime göre, taziyeye gelenlerin getirdikleri armağanlar yaklaşık olarak konaklama harcamalarına denk geliyor hatta geçebiliyormuş. Ancak, böyle bir ölüm sonrasında gereken ekonomik kaynak oldukça yüksek miktarlara ulaşabiliyor. Şeyh Muhammed haberi duyar duymaz, atlılarını Rewanduz’a yollayıp her biri 36 kg. Gelen dört çuval şeker, iki torba pirinç ve büyük bir rulo sigara kağı getirtti. Ağırlamanın boyutları doğal olarak yitirilenin statüsüne göre büyük oranda değişiklik arz edebiliyor. Dahası, her zaman için, bir erkeğin ölümü bir kadınınkinden çok daha vahim sayılıyor. Acının paylaşıldığı bu törenler/taziyeler, benim fark edebildiğim kadarıyla, daha küçük bir ölçekte de olsa, sıradan köylü aileleri için de çok benzer özellikler taşıyor.*”

*Yukarıdaki gözlemler göçebe aşiretler için hiçbir şekilde geçerli değildir, anlatılana göre, Herkîler’de tüm tören bir günde bitiyormuş. Prosedürün ise, İslami olmayan türden birçok ritüeli içerdiği söyleniyor.

(Rewanduz Kürtleri, Toplumsal ve İktisadi Örgütlenme, s.80, Edmund R. Leach, Aram Yayıncılık)