Balik dışındaki alanda toplumsal örgütlenme

“Daha önce de açıkladığım gibi Balik dışındaki topluluklar hakkında topladığım bilgilere ihtiyatlı yaklaşmak gerekir. Ancak, aşağıdaki notlar alanda çalışacak başka öğrenciler için değerli bilgiler içerebilir.

B Alanı : bu alanda Sûrçi ve Xoşnaw gibi aşiretler, adaha önceleri, önemli oranda, yukarıda tanımlanan ilkeler doğrultusunda örgütlenmişlerdir. Ancak harici idare ile görece uzun bir dönem boyunca girdikleri ilişkiler yüzünden toplumsal formlar günümüzde muğlaklaşmış durumdadır. Topraklar, genelde kiracı çiftçilerle herhangi bir akrabalık ilişkisi olmayan ve köyün dışında yaşayan toprak ağalarının malı olmuştur. Ayrıca, bu köylerde Balik bölgesinde rahatlıkla gözlemlenebilen klan türdeşliği yoktur.

C Alanı : Bu alanlarda yaşayan Dizayî ve Girdî aşiretlerinin toplumsal örgütlenmesindeki temel ilkeden daha önce bahsedilmişti. Hay’in kayıtlarına göre Dizayî grubunda örgütlenme aşirete dayalı olmaktan çok feodal bir nitelik sergiler, çünkü köy ağaları ile kiracı çiftçiler aynı akrabalık grubuna mensup değildir. Bana aktarılanlara göre ‘bütün Dizeyî üyeleri birbirlerine amoza diye hitap ederler’, ki bu, tabii doğruysa, tüm aşiretlerin yalnızca bir taifadan oluştuğu anlamına gelir. Girdi aşiretine gelince, durum biraz daha farklıdır. En önemli şahsiyet olan Cemil ağa’nın kendisi de bir Girdi üyesidir, ancak bir kasabalı olan Cemil Ağa kendisini tebaasından oldukça uzak tutmaktadır.

Ova kültürü teknolojik boyutları açısından, özellikle de ev inşaatları ve tarımsal araç-gereçler dikkate alındığında, dağ kültüründen belirgin bir şekilde farklıdır. Önemli bir sosyolojik fark da şudur: Su kaynaklarının sınırlı olması nedeniyle üzerinde köylerin kurulacağı alanlar sınırlıdır, su kuyuları köylerin yapılacağı alanları belirler. Bunun bir sonucu olarak, ova köyleri dağ köylerinden daha büyüktür. Köyü çevreleyen mezarlıkların genişliğinden ve arkeolojik bulgulardan,bazı yerlerin (örneğin Baxrîka Bölgesi) birkaç bin yıldan beri kesintisiz olarak önemli yerleşim alanları olduğu sonucuna varılacaktır.”

(Rewanduz Kürtleri, Toplumsal ve İktisadi Örgütlenme, s.53, Edmund R. Leach, Aram Yayıncılık)