Zamanda geriye doğru yolculuk yapmanın en kısa yolu tarih okumaktır

Hinduizm'de Karman Kuramı nedir?

“Karman ya da edim, dinin temel doğası olmuştur.. Kavram, önceki tasarımlardan çok daha yüksek, hemen hemen bilimsel, birlikte yaşanması güç bir konuma yerleştirilmiştir. Bu ‘görünmez’, ‘olağanüstü’ bir güçtür. Ruhu (ya da karışık bedeni) etkileyerek geçmişteki edimlerinin belirlediği niteliğe göre, insan ya da hayvan olarak yeniden doğuşa zorlar.

İster bu yaşamda, büyük çoğunlukla gelecek yaşamda her edimi, her isteği olgunlaştıran etki, bireyin içinde bulunur ve o, varlığın alınyazısını oluşturur. Tanrıcı sistemlerde, karmanı başlatan ya da yöneten Tanrı’dır. Başka sistemler, karmanın kendiliğinden işlediğini kabul eder. Karman Yasası tüm canlıları, hatta tanrıları bile ilgilendirir; kaçınılmaz şekilde etkenlik gösterir; edim insanı izler, hiç hata yapmadan ‘binlerce hayvanlık sürünün arasında anasını bulan dana gibi’ (Vişnusmriti) onu bulur.

‘Biz yaptıklarımız, yapıyor ya da yapacak olduklarımızız’. Bu mutlak bir yazgı mıdır? Bir bakıma evet. Karman geçmişteki edimlerin ürünü ve gelecekteki etki olarak, bir dereceye kadar ‘insan çabası’na bağlıdır; birçok yazar kör talihi bir bahane olarak gösterir. O hem gerekircilik hem de özgürlüktür.

Ruhsal çerçeveden çıkarak Hint anlayışına yerleşen karman kuramı, yasayı kabul ettirerek alınyazımızın nedenlerini açıklar. Kuram uygulama olarak, pek çok Hintli’de, sonuçlarından kaçınmak için eylemden vazgeçme isteğini yaratmıştır. Bu da, öğretilerin ve yaşamak-istemek anlayışına göre değişen eylemsizlik töresinin doğuşuna neden oldu.

Bu anlamı kazanan karman sözcüğü, Brihadarranyaka-Upanişad’dan itibaren ortaya çıktı. Ancak, kuramı hazırlayan klasik Vedanta oldu. Ancak, Çaivasiddhanta gibi sistemler de ödüle dayanan bir sorumluluk düzenlemişlerdi: Bir ruhun artı bilançosunda bin yıl edime, eksisinde ise, bin beş yüz kötü edime sahip olduğunu varsayalım (metinde böyle deniyordu).

Dünyadaki yaşamı boyunca, bunlardan elli yıl, elli kötü ‘tüketir’. Sekiz yüz kötü edimin cezasını çekmek üzere cehenneme yollanır. Yeniden insan olarak doğduğunda, kalan dokuz yüz elli ili edimin altı yüzünü kullanır; altı yüz elli iyi, yüz elli kötü edim kalır. Temel sayılar (bin – bin beş yüz) ‘varma’ karmanını oluştururlar. Orta sayılar ‘gelişmedeki’ karman, daha azı (üç yüz elli-beş yüz) ‘biriken’ karman anlamına gelir.”

(Hinduizm, Louis, Renou)