ÖNSÖZ

11. yy’ın ortalarında Bagratid Ermeni devletinin yıkılmasından sonra Ermenilerin bir kısmı Ukrayna’ya göç ettiler. Burada kendi ana dilleri olan Ermeniceyi bırakıp Kıpçakçayı kabul ederek okumaya, yazmaya ve dua etmeye başladılar [Garkavets, Hurşudyan, 2001, XVII, 587]

Ermeni Kıpçakçası ses bilgisi ve gramer açısından Tatar, Karaim, Urum ve Kırım Tatarcasıyla büyük bir benzerlik göstermektedir. Ayrıca Altın Ordu sahasının, Mem.K’nın ve CC’nın dillerine de yakındır.

Bugün Türkiye’de ve yurt dışında Ermeni Kıpçakçasının ses, şekil ve cümle bilgisi üzerine yapılan çalışmaların yeterli olmaması, yurt dışında yapılmış çalışmaların ve kaynakların hepsine ulaşılamamasından çalışmamız oldukça güç koşullarda sürdürülmüştür. Ses, şekil ve cümle yapısıyla ilgili bazı çalışmalar  fazla ayrıntılara inilmeden yapılmıştır. Bu çalışmalar az olmasına rağmen Ermeni Kıpçakçası hakkında genel bir bilgi vermektedir.

Bu güne kadar Ermeni Kıpçakçasıyla yazılmış yazmaların daha çok ne zaman, nerede, kimin tarafından yazıldığı ve konuları üzerinde durulmuştur. Ermeni Kıpçakçası üzerinde çalışan yurt dışındaki Türkologlar Ermeni Kıpçakçasıyla yazılmış yazmaların tercümelerini Rus ve Polonya dillerine yapmışlar ve yayınlamışlardır. Ancak, bugün hâlâ tanıtılmayan ya da tanıtıldığı halde üzerinde çalışma yapılmayan yazmalar da bulunmaktadır.

Tanıtılıp da üzerinde çalışma yapılmayan eserlerden biri, üzerinde çalıştığımız “Alġış Bitigi”dir. “Alġış Bitigi” 1618’de Lvov’da düzenlenmiş ve bugün Leiden Üniversitesi Kütüphanesinde muhafaza edilmektedir (bk. 0.2.6.).

“Alġış Bitigi”nin üzerinde bilimsel bir çalışmanın yapılmamış olması, yalnız bazı kitaplarda ve makalelerde kısa bilgiler verilmekle yetinilmesi, bizi bu değerli eser üzerinde çalışmaya sevk etmiştir.

Çalışmamızda, Kıpçakça konuşan Ermeniler ve Ermeni Kıpçakçası hakkında bilgi vererek, “Alġış Bitigi”nin Ermeni alfabesinden Lâtin alfabesine transkripsiyonu, tercümesi, dizini yapılmış, durum eklerinin şekil, görev ve işlevleri üzerinde durularak, Ermeni Kıpçakçası özelliklerinin ortaya koyulması amaçlanmıştır.

Türk Dili ve Türk Dili Tarihi ile uğraşanlara faydalı olacağını umduğumuz bu çalışmanın hazırlanmasında yoğun akademik çalışmaları arasında her türlü yardımını ve desteğini esirgemeyen hocam Prof. Dr. Şükrü Halûk AKALIN’a teşekkürlerimi bildirmeyi bir borç bilirim.

“Alġış Bitigi”ni Hollanda’dan bize gönderen Mehmet Tütüncü’ye, danışmak için benden yardımını ve zamanını esirgemeyen Tez İzleme Komitesi Üyelerinden Doç. Dr. A. Deniz Abik’e ve Yard. Doç. Dr. Faruk Yıldırım’a, metni Türkiye Türkçesine aktarmamda yardımcı olan Diakon Hagop Minasyan’a, “Agos” gazetesinin editörü Sarkis Seropyan’a, Adana’da Bible Bookstore’dan (İncil Kitapevi) Zeynel Sayın’a, Adana Bebekli Katolik Kilisesine, Mersin Katolik Kilisesinden Ojen Salim’e, yardımlarını esirgemeyen bölümdeki hocalarıma, araştırma görevlisi Ali Tan’a ve Yeter Torun’a, sabır ve desteklerinden dolayı aileme ve eşime sonsuz teşekkürlerimi sunuyorum.     

Çukurova Üniversitesi Araştırma Fonu çalışmamı FEF 2003-D.7 proje numarasıyla desteklemiştir. Sağladıkları bu parasal destek için Çukurova Üniversitesi Araştırma Fonu’na ayrıca teşekkür ediyorum.

Nadejda CHIRLI

Adana-Şubat 2005