Zamanda geriye doğru yolculuk yapmanın en kısa yolu tarih okumaktır

Helenizm Bizans’ta ne kadar etkindir?

“Hellenismus ile Bizanslılık sadece irsî olarak değil ayrıca derin bir mahiyet akrabalığı ile de birbirine bağlıdır. Hellenismus gibi Bizantinismus da birleştirici ve uygunlaştırıcı ruhî ve fikrî bir kudrettir.

Her ikisi de, Bizantinismus Hellenismus’dan daha yüksek derecede, bir ikinci kuşak olma, bir yaratıcılık dışı bağımlılık havası ile malûldürler. Her ikisi de kendilerininkinden daha büyük, daha yaratıcı kültürlerin mirasıyla yaşarlar ve her ikisinde de tarihî başarı kendi yaratıcılıklarında değil daha ziyade meydana gelmiş olan sentezdedir.

Hellenismus insanı gibi Bizanslı da kültür tipi olarak bir toplayıcıdır. Ancak toplayıcılık ne kadar gerçek fikrî canlılıktan yoksun, taklit ne kadar aslın anlam ve muhtevasını basitleştirmiş ve şeklin aslî güzelliğini çoğunlukla boş ve manasız bir hitabete tahvil etmiş olsun, yine de antik kültür varlığının sevgi ile korunmasının, Roma hukukunun ve Grek tenevvürünün itina ile muhafazasının Bizans7ın büyük tarihî şerefi olduğu da muhakkaktır.

Antik devrin iki zıt kutbu ve aynı zamanda iki doruğu olan Greklik ve Romalılık Bizans toprağında bir bütün halinde birleşirler, gelişirler ve bunların en yüksek tesir araçları olan Roma devlet müessesesi ve Grek kültürü yeni bir hayat sentezi halinde bir araya gelip, eski devlet ile eski kültürün en kuvvetli düşmanları olarak görmüş oldukları Hıristiyanlık ile bir daha çözülemez bir şekilde birleşirler.

Hıristiyan Bizans ne putperest sanatından, ne de putperest hikmetinden nefret eder. Nasıl Roma hukuku bütün devirler içinde Bizanslılar’ın hukuk ve hukuk bilincinin temeli olarak kalmışsa, Grek kültürü de bütün devreler için onların fikir hayatlarının temeli olarak kalmıştır.

Grek ilmi ve felsefesi, Grek tarih yazarlığı ve şiiri din bakımından en mutaassıp Bizanslının bile tenevvür malzemesidir. Bizzat Bizans Kilisesi antik felsefenin düşünce formunu benimsemiş ve bunun tasavvur ve düşüncelerini Hıristiyan dogma bilgisinin şekillendirilmesinde kullanmıştır.”

(Georg Ostrogorsky, Bizans Devleti Tarihi, S. 30)