|
|
Bask dilinin tarihi... “Yapısı: Bask Dili’nde yazılmış ve günümüze
kadar korunabilmiş en eski metinler San Millan de la Cogolla Manastırı’nda
bulunmuşlardır ve 10. yüzyıldan kalmadırlar. Bunlar görünüş olarak bütünüyle
Bask Dili’nde iseler de ünlü metni (Pantagruel, 9) kötü yazılmıştır ve
artık döneminin Bask Dili hakkında fikir vermekten uzaktır. Benat
Dechepare’nin (1545) Linguae Vasconum Primitae’leri gibi ilk edebi
eserlerden itibaren karşımıza bugünküne çok benzen bir dil yapısı çıkar.
En önemli fark, eski yazarların bugün artık kullanılmayan bireşimsel
fiilleri seviyor olmalarıydı. Örnek olarak Dechepare’de eztazagut’u
‘Ben onu tanımıyorum (ezagun, yine onda ve Axular’da badekusazue ‘eğer
onu görürseniz’ (ikusi), Liçarrague’de dantzuzkigu’yu’Biz onları
duyuyoruz’ (entzun) verebiliriz. Bu yazarlarda ayrıca bazı zor onkiliklere, özellikle de
bir nokta geçmişi fade etmek için gerçek geçmiş zaman ile birlikte di- ve
za- yardımcı fiillerinin kullanımına da rastlıyoruz: Etor zedin ‘O
geldi’ (etorri zen), Eros zezan ‘O satın aldı’ (erosi zuen). Günümüzde Bask Dili zenginliğini ve kaynaklarını yavaş
yavaş yitirme, kelime hazinesini de ronamtikleştirme –ve ‘güncelleştirme’
yolundadır fakat bu durum, endişeye yol açacak bir düzeyde değildir ve esas
yapı bugüne kadar her türlü yozlaştırmaya kapalı kalmayı başarmış
gibidir. Dilin genişlemesi ve canlılığı: Euskarofon (Bask Dili konuşan) Bölge’nin sınırları,
Fransa’daki topraklar söz konusu olduğunda günümüzde oldukça istikrarlı
bir görünümde ise de, bu sınırlar İspanya’da sürekli daralmaktadır. Önceleri
Burgos’a kadar konuşulan dil (11.yüzyıl) ondan sonraki altı yüzyıl
boyunca Pamplona’ya kadar gerilemiştir. Yüzyılımızın başından beri artık orada da kullanılmamaktadır.
Günümüzde artık Navarra Dağı bile onu terketmiş durumdadır. Üstelik
‘sadık’ vilayetlerde de bir iç parçalanma yaşanmaktadır çünkü
Kastilya Dili ve Fransızca’nın saygınlıkları onu bir sınıf lehçesi
konumuna indirgemiştir. O kadar ki, yararı bir yana, zararlı bile bulunmuş
ve iki Dil bilenler Bask Dili bildiklerini saklar olmuşlardır. Fakat bu durum
Bask Dili’nin savaşı kaybettiği anlamına gelmemelidir. Birçok cephede çarpıcı
ilerlemeler kaydedilmektedir. 1)Bask okullarındaki İkostolak hareketlerden
yola çıkan eğitim, günümüzde kamu okullarına da yayılmıştır: Güney
Bask İli’nde Bask Dili resmi eğitim dili olarak kabul edilmiş, Kuzeyde ise
gezici bir Bask Dili öğretmen kadrosu kurularak deneme amacıyla iki dilde eğitim
veren sınıflar açılmıştır. 2)Yetişkinler için (Euskaltegi) Dili’nde hazırlanmış
akşam kurslarının açılması: Bunlara 1984-1985 yıllarında güneyde 20
binin üzerinde, kuzeyde ise bu civarda öğrenci kaydolarak Euskara öğrenmişlerdir.
3)Medya: İspanya’da Radyo Euskadi, Fransa’da da Gure Irratia (Bizim Radyo)
yalnızca Bask Dili’nde yayın yapmaktadır. Yaşama 1983 yılında geçen
Euskal Telebista (Bask Televizyonu) bugün Bayonne’dan Bilbao’ya kadar 2
milyon kişilik bir kitleye ulaşmakta ve Bask Dili’nde günde 5-6 saat yayın
yapmaktadır.” (Basklılar, Jacques Allieres) |