Zamanda geriye doğru yolculuk yapmanın en kısa yolu tarih okumaktır

Arap İstilası’ndan 14.yüzyılın ilk üçte birine kadar... 

"Büyük Sanche’nin hükümdarlığı’ndan Şampanya Hanedanı’na kadar Navarra: Sanche ‘Abarca’nın’ oğlu, Navarra’nın altıncı kıralı ve Jimena Ailesi’nin üçüncü üyesi olan 3.Sanche Garces (1000-1035), kırallığına büyük bir saygınlık kazandırarak etrafındaki küçük devletleri kendine bağladı.

Labourd ve Aşağı Navarra topraklarının da katılımını sağladı. Evlilik yoluyla Alava ve Viscaya’yı elde etti. Bask Toprakları’nın dışında kalan Pirene Ülkelerinden Sobrarbe, Ribagorza ve Aragon Kontluğu’nun doğusunda bulunan, dedesi kıral Garcia Sanchez’in hükümdar soyundan bir kızla evlenmesiyle zaten Navarra’ya geçmiş olan Pallars’ı da kırallığına kattı. Soule’ün ilk vikontları da dolaylı yönden Pamplona Kırallığı’na bağlıydılar çünkü doğrudan bağlı oldukları Gaskonya Dükleri Pamplona egemenliği altındaydılar.

Büyük Sanchez’nin yerine geçenGarcia ‘de Najera’, Kastilya’nın ilk kıralı olan öz kardeşi Ferdinand’la Atapuerca Savaşı’nda karşı karşıya gelmek zorunda kaldı ve çarpışmalar sırasında yaşamını yitirdi.

Oğlu Sanchez ‘de Penalen’ ise Kıral 6.Alphonse’un oğlu Kastilya Pirensi Sancho Fernandez’le çarpışmak zorunda kaldı. Başarıya ulaşabilmek için kuzeni Sancho Ramirez de Aragon’la birleşme yoluna giderek ‘Üç Sancholar Savaşı’nı kazandıysa da barış Kastilya lehine yapıldı. Navarra Kıralı da 1074’de Penalen’de öldürüldü. Lakabı da buradan gelmektedir. 11.yüzyılın son çeyreği tarihsel açıdan önemli olay bakımından zengin bir dönemdir. Gerçekten de bir yandan Sancho de Penalen’in tahtı ‘özel ilişki’ uyarınca Aragon Kıralları Sancho (1074-1094), 1,Pietro (1094-1104) ve Savaşçı Alfonso’ya geçerken bir yandan da komşu Kastilya’da 1.Ferdinand’ın yerini alan 6.Alfonso, kırallığına Alava Kontluğu’nun topraklarını kattı.

Önce ‘Leon ve Kastilya İmparatoru’ sonra da İmparator Totius Hispaniae unvanını alan bu hükümdarın Mağribiler karşısında kazandığı zaferler, güneydeki Müslüman kırallıkları (Taifa Kıralları) Afrika’daki Murabıtlar’dan yardım istemeye yöneltti. Böylece İspanya’daki İkinci Arap İstilası başlamış oldu (1086).

Kıral, Fraga Savaşı’nda ölünce varisi olmadığından Navarralılar yerine yeni kıral olarak Düzeltici Garcia’yı (G.le restaurateur) seçti (1134-1150), O da kısa bir süre sonra Ladron de Guevara adlı birini Guipozcoa Kontu atadı (1135).

Belki de böyle davranmakla bölgenin 1076’da ayrılıp on iki yıl önce yeniden eğmek zornuda kaldığı Kastilya ile baş edebilmeyi umuyordu. 1176’dan beri Kastilya’ya hükmeden 7.Alfonso, egemenliğini Aragon ve Navarra’ya kabul ettirmeyi başarmıştı. Ondan sonra Pamplona tahtı 6.Sancho, ya da Bilge Sancho’ya (veya Bilgin: El Sabio) geçti. Onun hükümdarlığı sırasında komşu kırallıklarda olaylar ivme kazandı.

Aragon’da 2.Alfonso (1162-1196) ülkenin kaderini doğrudan miras yoluyla uzun zamanlığına Katalonya’nınkine bağladı. Kastilya’da ülkeyi iki oğlu arasında paylaştırmış olan haefinin ölümünden sonra yarı yarıya küçülmüş bir ülkenin başına geçen 8.Alfonso, önceleri Navarra Kıralı amcası ile mücadele ettiyse de sonuçta barış yaptı (Fitero 1177).

Bundan sonra tahtına 1200’de önce Guipozcoa’yı sonra da Viscayalı Lopez de Haro’nun yardımıyla Vitoria’yı alarak Alava’yı bağlayacaktı. Alava karşısındaki zaferden sonra, görünüşte kararsızmış gibi duran Guipozcoalılar, Kastilya Tahtı’nın egemenliğini kesin olarak kabul etti (1180’de San Sebastian’a bir Fuero bağışlayan, Navarralı 6.Sancho’ydu.)

Bu birleştirici hükümdar İngiltere Kıralı 2.Henri’nin kızı Eleonore ile evlenerek Gaskonya Dükalığı’nın varisi olmuş fakat bu topraklara ancak zor yoluyla sahip olabilmişti. Yüzyılın sonlarına doğru iki taht neredeyse aynı anda sahip değiştirdi: Navarra da 7.Sancho (Güçlü) (1194) ve iki yıl sonra Aragon-Katalonya’da 2. Pedro, hükümdarlığı sırasında Aşağı Navarra yani bir zamanlar Arbedoue, Ostabaret, Obses, Cize, Mine ve Baigorry beldeleri olan toprakları ‘Merindad de Ultra-Puertos’ adıyla Pamplona Tahtı’na bağlayan 7.Sancho 1234’de ölünce, hükümdarlık Şampanya kökenli bir aieye geçti. Pedro’ya gelince o da 1213 yılında Oksitanya Soyluları’yla mücadele sırasındaki Muret çarpışmasında öldürüldü. Bir yıl önce de, Kastilya, Navarra ve Aragon birleşik ordularının Murabit kuvvetlerini yendikleri ünlü Las Navas de Tolosa (Andaluzya’da Jaen ili) Savaşı’nda yaralanmıştı.

Navarra’da Güçlü Sancho’nun ölümü üzerine yerine geçen Şampanya Kontu genç Thibaud –ozan !- taca ulaşabilmek için önce kendisine karşı Aragonlu 1.Jaime ile birlikte birtakım manevralar düzenlemiş olan amcasını karşı mücadele etmek zornuda kaldı (Tudela Anlaşması, 1231). 2.Thibaud ve Henri’den (1270-1274) sonra tahta geçen 1.Jeanne, 1284 yılında Fransa Kıralı Güzel Philippe ile evlenerek himayesi altına girdi. Onu üç ‘Fransa ve Navarra Kıralı’ izleyecekti.

10.Louis (1307-1316), 5.Philippe (Uzun Philippe) (1316-1322) ve 4.Charles (Güzel Charles) (1322-1327).

Onlardan sonra tahta aday olan Valoislı 6.Philippe’i Navarralılar istemeyince tac, varisleri kont Philippe’in 10.Louis’nin kızı 2.Jeanne’la evli olduğu Evreux Hanedanı’na geçti (1328). Hanedanın saltanata çok olumlu şartlar altında başladığı söylenemez: Hemen silaha sarılıp kendilerine önce Guipozcoa’dan sürecek, daha sonra ise Tudela’da yenecek olan Kastilyalılar’a karşı savaşmak gerekiyordu.”

(Basklılar, Jacques Allieres, İletişim Yayınları)