|
|
Antik kaynaklarda Basklılar “Antik kaynaklarda Basklılar’ın izlerini aramak için yalnızca iki yöntem vardır. Yeradlarını inceleyerek (veya yeradıbilimsel incelemeyle ya da toponimyayı inceleyerek) Bask Dili’ne bağlanabilecek öğeleri taramak ve bu kaynaklarla Basklılar’ın bugün oturdukları bölgeler ve bunlara komşu yöreler arasında etnik bir bağlantı kurarak eski ve yeni sınırların bize Proto-Bask veya onlarla akraba kavimlerin erken yerleşimleri hakkında ne ölçüde fikir verebileceklerini araştırmak. Eski Yeradıbilim (veya toponimya) bize bazı sağlam dayanak noktaları sağlar gibidir: Bazı durumlarda eski formatlar yenilere tıpatıp uymaktadır. Tabii bir de yeradıbilimsel (veya toponimik) bir ifadeyi arkeolojik bir buluntuyla da doğrulamak gerekir ki bu her zaman mümkün olmayabilir. ... Ne yazık ki antik kaynaklarda adı geçen kentlerin çoğu ya yok olmuş ya da isim değiştirmişlerdir ve günümüzdeki pek çok yerleşim biriminin adıyla ilgili bilgilerimiz yeterince eskiye dayanmamaktadır. Şimdi bir de Bask Ülkesi Haritası üzerinde antik yazarların sunduğu verileri işaretleyelim. Pirene ötesi bölge hakkında Yunan yazarlar Polybos (M.Ö.2.yy. ortaları – Tarihsel Bölümler (‘Fragments Historiques’), II), özellikle de Strabon (66’dan 24’e kadar; Γεωγραφία III) ve Ptolemaos (II. Yy. ortaları; Γεωγραφία II), Nervion’dan (Vuscaya), Gallego’ya (Huesca Vilayeti) ve güneyde Navarra ile Alava’nın sınırlarına ulaşan bölgede anılan –ve bizim Latin söyleyişe göre sayacağımız- halklar arasında aşağı yukarı şöyle bir dağılım yapılmasına olanak vermektedir: Caristiiler’e Viscaya ile, Alava’nın Victoria’nın güneyine kadar olan bölümü karşılık gelmektedir; Varduliler’e ise Guipozcoa ve Alava’nın Lagurdia’nın kuzeyine kadar olan bir başka bölümü ve Alava’nın doğusu denk gelmektedir. Beronesler Alava’nın neredeyse geri kalan tüm topraklarını kaplamaktadır. Batıda Okyanus’a kadar Autrigones toprakları uzanmaktadır. Burada, bu konuda bilgi içeren diğer Yunan ve Roma kaynaklarından söz etmeyeceğiz çünkü bunların içerdikleri savlar birbirleriyle genellikle çelişmektedirler. Söz konusu yazarlar Yunanlar’da Plutarkhos’tan (1.yy.) ve Sevillalı İsidoros’a (6-7. yy) ve Titus-Livius, Pomponius Mela, Büyük Plinius, Tacitus, Değerli Avienus Ora Maritima (veya Deniz Kıyıları. Bu esere Türkçe literatürde her iki adla da rastlanmıştır, 4.yy), Ausonius Ammianus Marcelinus ve Prudentius’a kadar uzanan bir yelpaze içinde yer alırlar – ki biz yalnızca en önemlilerini saydık. Pirene berisi bölge için ise yukarıda anılan belgelerin değeri yadsınamaz fakat biz bildiklerimizin çoğunu ünlü Galya Savaşları (De Bello Gallico, I, I eserinde Aktinyalılar’ın Garonne, Pireneler ve Okyanus arasında kalan bölgede yaşadıklarını yazar Sezar’a borçluyuz. Gerçi bu coğrafya ‘Fransız’ Bask Ülkesi sınırlarından fazlasıyla taşmaktadır fakat bilgiler yine de son derece önemlidir. Bunun nedenini daha ileride göreceğiz.” (Basklılar, Jacques
Allieres, İletişim Yayınları) |