|
|
|
|
Ulusal düşünce ve Ruslaştırma Litvanya...“Rus iktidarının, ulusal arzuları bir daha uyanmamak
üzere yok etmek istediği bu bölgede ulusal yeniden doğuş hareketi geç başladı.
Bu, Frederic Kurschatt’ın 1879’da Koenigsberg’de (Prusya) ilk ulusal
gazete olan Keleivis’i kurmasına tarihlenebilir. Litvanya milliyetçi düşüncesinin
öncülerinden Basanavicius’un çıkardığı Ausra (Şafak) gazetesi
Litvanya’da gizlice elden ele dolaşmaya başladı. Litvanya ve Prusya’da girişilen hareketler, yurt dışına
kaçmış olan Litvanyalı topluluklar tarafından hemen benimsendi ve örnek alındı.
Böylece 1879’da New York’ta Gazieta Lietuviska (Litvanya Gazetesi) yayımlandı. Yükselen milliyetçi düşünce, yüzyılın sonlarına doğru,
Slavcı düşüncenin büyüyen etkisiyle çatıştı. Jean Meuvret bunu üç sözcükle
özetler: ‘Bir çar, bir Kilise (Ortodoks), bir dil (Rusça)’. Bu düşünceler, 3 Aleksandr’ın tahta çıkması üzerine,
özellikle de Saint-Synode (Rus Kilisesi yüksek konseyi, ç.n.) baş görevlisi
ve Çar Aleksandr’ın lalası Konstantin Petroviç Pobedonosçev’in
etkisiyle başarı kazandı. Rusça, tüm resmi dairelerde zorunlu oldu. Litvanya’da
uyguladığı Ruslaştırma politikası Katolik Kilisesi’ne karşı sistemli
bir mücadeleyle at başı gitti. Estonya ve Letonya’da Baltık baronlarıyla
çatışma içine girdi; bunun nedeni, baronların Germen asıllı olmaları değil,
ama özellikle Lutherci rahipleri himayeleri altına almalarıydı. En çarpıcı
ve simgesel karar, Germen kültürü ve etkisinin Estonya, Livonya ve Kurzeme
eyaletlerindeki ışık kaynağı olan Dorpat Üniversitesi’nin (Tartu,
Estonya’da) Ruslaştırılması oldu. Üniversite’nin sahip olduğu bütün
‘akademik özgürlükler’ kaldırıldı ve Alman dilinin kullanımı
yasaklandı (1889-1893). 1905 Rus Devrimi’nin, Baltık bölgelerinde önemli yansımaları
olacaktı: Estonya ve Letonya’nın kırsal kesimlerinde önemli ayaklanmalar
meydana geldi; yetkililer bunlara şiddetle karşılık verdi. Katliamlar,
Sibirya’ya sürgünler vb. Letonya’da 28 Kasım 1905’de toplanan Leton
Kongresi bir Letonya Cumhuriyeti’ni ilan etti. Aynı yılın aralık ayında,
imparatorluk silahlı kuvvetleri, bir an olsun tehlikeye düşen Rus hükümranlığını
yeniden kurmak için müdahalede bulundu. Japonya’yla çatışma olasılığından tedirgin olan
Rus yetkililer Litvanya’da Ruslaştırma politikalarını gevşetmişlerdi.
1904 başlarında dini kısıtlamalar kaldırıldı ve kitap ve her tür yayının
Yatin harfleriyle serbestçe basılmasına izin verildi. Çok sayıda dernek
kuruldu. Ulusal gazeteler çıkmaya başladı. 1904’te mühendis Vileisis
tarafından kurulan Vilniaus Zinios bunlardan biriydi. Devrimci karışıklıklardan
yararlanan Litvanyalı çeşitli siyasal kuruluşlar 4-5 Aralık 1905’de
Vilnius’ta bir kongrede bir araya geldiler. 2000 temsilci Basanavicius’u başkan
seçti ve sınırlarını ‘merkez olarak bugünkü etnografik Litvanya ile
halkları katılmak isteyen... komşu bölgelerin oluşturacağı özerk bir
Litvanya’nın kurulmasını talep eden bir karar tasarısını onayladı. Çok
geçmeden, Vilnius’ta alınan kararları uygulamaya azimli temsilciler çoğu
yerel yetkilinin yerini aldı. Aralık sonuna doğru Rus yetkililer burada da şiddetle
tepki gösterdiler, katliamlar yaptılar ve yaklaşık 8 bin Litvanyalı’nın
sürülmesini kararlaştırdılar. Sayıca çok olan diğerleri, baskıdan
kurtulmak için sürgün yolunu tuttu.” (Baltık ülkeleri, Pascal Lorot) |