|
|
Mevâli nerede toplanmıştı? “Mevâli büyük miktarda Emsâr’da toplanmıştı. Buralarda işçiler, zanaatkârlar, tüccarlar ve Arap aristokrasisinin diğer ihtiyaçlarını gören meslek mensupları hızlı bir şekilde büyük şehirler kurdu. Teorik olarak Araplar ile eşit haklara sahip olan Arap olmayan Müslümanlar, bu eşitliği sosyal ve ekonomik sahalarda da istiyorlardı. Fakat Emeviler devrinde aristokrasi onları tamamen kabul etmiş değildi. Mevâli’den bazı mülk sahipleri yeni rejime hizmetleri sayesinde Müslümanların vergi hususundaki haklarını elde etmeyi başarırlarken Abdülmelik devrinde hükümet, devletin hazinesini doldurmak gayesiyle İslamı kabule teşvik etmemeye ve mevâliyi şehirlerden, gelmiş oldukları yerlere geri göndermeye başladı. Bununla beraber mevâli, Araplar’ın yanında özellikle Horasan’a komşu eyaletlerde ve Uzak Batı’da, piyade olarak ganimetten Arap süvarilerinin aldığından çok az bir pay alarak ve daha az ücretle savaştı. Mevâli’nin sosyal bakımdan kötü bir durumda olduğu, devrin edebiyatında açıkça görülmektedir. Mesela bir Arap kızla bir mevlânın evlenmesi o kadar garip karşılanıyordu ki, bir Arap yazarı buna benzer evliliklerin Cennet’in mutluları arasında hoş karşılanıp karşılanmayacağını sormaya kadar gitmiştir.” (Uygarlık Tarihinde Araplar, Bernard Lewis, Pegasus Yayınları, s.102) |