|
|
Arap İmparatorluğu'nu düzenleme girişimleri
"Arap İmparatorluğu'nun bekası için gerekli olan merkezileşme hareketi bir seri tedbiri içine alıyordu. Bu tedbirlerin birincisi hükümet merkezini, bütün Emeviler devrinin merkezi eyaleti olan Suriye'ye nakletmek oldu. Gerçek başşehir sık sık yer değiştiriyordu.. İdare tarzı çöl faktörüne dayanan istilacı bir kavmin şefleri olan Emeviler, saraylarını kendilerini emniyette hissettikleri çöl hududunda inşa ediyorlardı. Emeviler tarafından inşa ve terk edilen binalar, hâlâ onların siyaset ve kültürlerini göstere eşsiz birer rehber durumundadır. Bizzat Muaviye, merkezi durumu eski kültürel ve idari gelenekleri bakımından uzak eyaletleri kontrol altında tutmaya imkan verecek bir hükümetin kurulmasına uygun düşen Dımaşk'a (Şam) yerleşti. Zayıflamış olan dini bağın yerine geçen yeni ahlaki bağ, kabul edilmiş şefe milletin badakati üzerine dayanıyordu. Muaviye'nin hakimiyeti esas itibariyle, Arap tarzında idi; ancak dini olmayan, fakat monarşik de denemeyecek bu idare tarzı, İslam öncesi 'seyyidler' otoritesinin gelişmesi ve ona dönüşmesiydi. Bizans tarihçisi Theophanes, Muaviye'yi kral yahut imparator olarak değil, bir Protosymboulos (birinci konsül) olarak belirtir ki, bununla onun iktidarını güzel bir şekilde tarif etmiştir. Onun idaresinin başlıca vasıtası, halife yahut bir eyaletin valisi tarafından toplanan 'şura' yahut 'şeyhler meclisi' idi. Bu şura aynı zamanda danışma ve yürütme vazifelerini de yerine getiriyordu. Bu aşiret konseylerine bağlı olarak 'şura' yahut 'şeyhler meclisi' Araplar'ın sadakati üzerine dayanan gevşek yapılı bir birlik meydana getiriyorlardı. Muaviye bu meclisi nadiren idare ediyor, fakat kendi şahsi kabiliyet ve itibarı, hatta daha uygun ikna yolları ile onu ustalıkla kulanabiliyordu. Onun otoritesi meşhur valiler tarafından sağlanıyordu. Bu valilerin en önemlisi, eyaletlerin içinde en fazla karışıklıklara sahne olan Irak ve aynı zamanda bütün doğunun valisi olan Ziyâd b. Ebîhi idi."
(Uygarlık Tarihinde Araplar, Bernard Lewis, Pegasus Yayınları, s.96) |