|
|
|
|
Şam ve Mısır’ın Türk valileri kimlerdi? “Mu’tasım 834 yılında Eşnas el-Türkî’yi Irak’ın
batısındaki topraklara vali tayin etti. Eşnas Mısır ve Şam’ı naipleri
vasıtasıyla idare etti. 845 yılında onun ölümü üzerine valiliği İnak’a
verildi. Mu’tasım zamanında İnak kısa bir müddet Yemen valiliği yapmıştı. Mütevekkil İnak’a 849 yılında Kûfe, Hicaz
valiliklerini de verdi. İnak Bağdat’ta kaldı. Valiliklerini naipleri vasıtasıyla
idare etti. 849 yılında İnak’ın katlinden sonra, Mısır ve Şam’a
Muntasır, ardından Feth b. Hakan tayin edildi. Feth Mısır’a önce kardeşi Ahmed’i, ardından Yezîd
b. Abdullah el-Türkî’yi, Şam’a Külâbâ-Tigin’i naip tayin etti. Feth
b. Hakan’ın ölümü üzerine yerine Müzâhim b. Hakan tayin edildi. Müzâhim
867 yılında önülce yerine Yezîd b. Abdullah Mısır valiliğine asaleten
tayin edildi. 868 tarihinde Yezîd Mısır valiliğinden azledildi. Yezîd’den
sonra Mısır valiliğine Mısır Şurtası Kumandanı Urhuz el-Türkî tayin
edildi. Urhuz’un Ekim 868 tarihinde hacca gitmesi üzerine vekâleten yerine
üvey oğlu Ahmed b. Tolun tayin edildi. Ahmed b. Tolun’un Mısır’da istiklâlini
ilan etmesi üzerine, 870 yılında Dımaşk valiliğine Amacur el-Türkî tayin
edildi. Amacur’un valiliği 878 yılına kadar devam etti. Ölümü
üzerine yerine oğlu Ali tayin edildi. Bunun üzerine, Ahmed b.Tolun Şam’a
geldi. Tarsus’a kadar bütün Şam’ı ele geçirdi. Bundan sonra Mısır, Şam,
Avasım bölgelerini 902 yılına kadar Tolunoğulları idare etti... ...Tolunoğulları devrinde Şam’da zaman zaman el-Cezîre
valileri İshak b. Kündâcik ile İbn Ebi’l-Sac’ın hareketlerini de görüyoruz.
Türk asıllı bu kumandanlardan başka Şam Valisi Toğuc b. Cuff 894 yılında
Tarsus’tan Bizans’a sefer yaptı. Bu zattan sonra, Şam Valisi olarak oğlu
İhşid Muhammed b. Toğuc’u görüyoruz. 906-933 yıllarında ise Abbâsiler’in Mısır Valisi
Tigin el-Hassa idi. Bu sene onun ölümü üzerine, Ahmed b. Kayığlığ vali
oldu. Halife el-Râzî 936 yılında Ahmed’i Mısır valiliğinden azlederek,
burasını da Şam Valisi İhşid Muhammed b. Toğuc’a verdi. Böylece, Mısır’da
İhşîdîler devri başladı. İhşîdîler Devleti 969 yılında Fâtımîler’in
Mısır’ı ele geçirmelerine kadar devam etti. Bütün bu valiler Türk’tü,
maiyyetlerinde oldukça kalabalık Türk unsuru vardı. Hakimiyetlerinde onlara dayanıyorlardı. Tolunoğulları
devrinde Türkler’den bir grup batıya Trablusgarp ve Tunus’a da geçti.” (E.İhsanoğlu, R.Şeşen, Araplarla Türkler’in İlk Temasları, İki Tarafın Bakış Açısından Türk-Arap Münasebeti, s.29) |