|
|
Osman’ın zaafları nelere yol açtı? “Osman’ın idari zaafı ve akrabalarını kayırması sınırlardaki askerler arasında bir süreden beri devam eden huzursuzluğu ortaya çıkardı. İslamî gelenek, halifeliği sırasında ortaya çıkan huzursuzlukları Osman’ın şahsi kusurlarına bağlar. Aslında nedenler çok çeşitli ve derindir. Osman’ın hatası bu nedenleri bilmemesi ve zamanında önlem almamasıydı. Fetihler Hz. Ömer’in vefatından sonra durakladı. Araplar’ın göçleri hemen hemen tamamlanmıştı, bunlar fethedilen eyaletlere yerleşmişler ve nüfus fazlalığının verdiği kuvvet bir anda tükenmiş oluyordu. Araplar bir defa daha yeni engellerle karşılaştı. Doğu’da İran’ın düşman halkı ve yüksek yaylası, kuzeyde Anadolu ve batıda deniz; bunların sonucunda güçleşen fetihler. Fetihlerin durması, kabilelere şimdiye kadar meşgul olmadıkları meselelerini derin derin düşünme olanağı vermiştir. Bedeviliğin merkezi idareye karşı olan tutumu idarenin zayıflamasına ve genel bir patlamaya sebebiyet verdi. Muhalif unsurlar, Ömer’in halifeliği sırasında varlığını hissettirmeye başlamış ve muhtemelen onun ölümüne zemin hazırlamıştır. Osman’ın zayıf idaresinde muhalefet açıkça kendini gösterdi. İsyan ne dini, ne de şahsi olup asıl neden bedeviliğin merkezi idareye karşı çıkmasıydı. Bu Ömer’in devletine değil, sadece devletin otoritesine karşı gelmekti. Onların bedevilikten gelen anlayışlarına göre itaat bir şahsa kendi arzularıyla boyun eğmekti. Osman bu duyguyu veremediğinden bedeviler daha önce kendi istekleriyle itaat ettikleri halde şimdi bundan vazgeçmekte kendilerini özgür hissediyorlardı”. (Uygarlık Tarihinde Araplar, Bernard Lewis, Pegasus Yayınları, s.87) |