|
|
Araplar fetihleri için çölü kullandı “Büyük fetihler sırasında Araplar’ın stratejisi, çölün avantajını kullanma esasına dayanıyordu. Modern imparatorlukların denizi kullanmaları ile bu Arap stratejisi arasında bir benzerlik görülmektedir. Araplar, düşmanlarının asla nüfuz edemedikleri çölü iyi tanıyordu. Onlar takviye kuvvetleri ve mühimmat için çölü bir haberleşme aracı ve tehlike anında da bir sığınak olarak kullanıyordu. Onların fethedilen bölgelerde ordugahlarını çöl sınırında, fakat ekilebilir arazide kurmaları bir rastlantı değildir. Fethedilen bölgelerde Araplar esas unsuru meydana getiriyordu. Mevcut olan şehirleri, -örneğin Dimaşk gibi- kullanıyor ve uygun buldukları taktirde yerleşiyorlardı. Aksi halde Irak’ta Küfe ve Basra, Mısır’da Fustat, Tunus’ta Kayrevân gibi yeni şehirler kurdular. Araplar buralarda askeri ordugahlar kurdu ve Emeviler devrinde bu şehirleri yönetimlerinin başlıca merkezleri haline getirdiler. İslam tarihinde Emsâr adı altında bilinen bu ordugah şehirleri fethedilen ülkelerde Arap etkisinin yayılmasında ve yerleşmesinde hayati bir rol oynamıştır. Eyaletlerde azınlıkta olan Araplar Emsâr’da çoğunluktaydı. Buralarda çoğunlukla Arapça konuşuluyordu. Emsâr, civar bölgelerin zirai ürünlerinin aktığı bir pazar yeri rolünü oynuyordu, diğer yandan Araplar, komşu ülkelere buralardan yayılıyordu. Kısa zaman sonra bu ordugah şehirlerinin çevresinde, hakim Arap idareci sınıfın ihtiyaçlarını karşılayan zanaatkârlar, tüccarlar, memurlar ve işçilerin kurdukları mahalleler meydana gelecektir. Köylü halkın Emsar’a akını, Müslüman olmayanlara yüklenen vergilerin artması ve tarım ürünlerinin fiyatının düşmesi sonucunda hızlandı. Tarım ürünlerinin fiyatlarının düşmesine, gelirin geniş ölçüde askerler arasında dağıtılması neden olabilir”. (Uygarlık Tarihinde Araplar, Bernard Lewis, Pegasus Yayınları, s.81) |