|
|
Yedinci yüzyılda Ortadoğu nasıldı? “Yedinci yüzyılın başında Yakın ve Ortadoğu birbirine rakip iki büyük imparatorluk olan Bizans ve Sasani imparatorlukları arasında bölünmüştü. Üç asırdan beri birbirleriyle mücadele ediyorlardı. Grek kökenli olan Bizans İmparatorluğu’nun merkezi Konstantinopolis, dini ve kültürü Hıristiyan ve idari sisteminin büyük bir kısmı hâlâ Roma tarzındaydı. Bu devirde nüfusunun büyük bir kısmı Rum olan büyük Anadolu yaylası Bizans İmparatorluğu’nun esas güncü oluşturuyordu. Güneyde ise Suriye ve mısır eyaletlerini elinde bulunduruyordu. Bu bölgelerdeki Bizans otoritesi bazı nedenlerden dolayı tehdit altındaydı. Halk, Suriye’de Aramiler, Mısır’da Koptlar, ırk ve daha az olmakla beraber kültür ayrılığı nedeniyle Rumlara düşmandı. Ağır vergiler yüzünden Bizans hükümetine duyduğu nefret, Ortadoks mezhebine düşman olan Monofizit kiliselerinde ifadesini buluyordu. Filistin’de çoğunluğu teşkil etmemekle beraber yine de mühim bir unsur olan Yahudiler Monofizitler’den daha çok zulüm altında inliyor ve tabii olarak Bizanslı efendilerinden nefret ediyorlardı. Sasani İmparatorluğu genel durumuyla Bizans ile bir benzerlik arz ediyordu. Burada imparatorluğun çekirdeğini Hint Avrupalı bir dil konuşan halkın yerleşik bulunduğu İran Yaylası oluşturuyordu. Sasaniler7in kültürü Asya kökenli olup Partlar’ın yıkılmasına neden olan bir anti-Helenik reaksiyonun ifadesiydi. Sasani İmparatorluğu’nun iç yapısı Bizans’tan daha az istikrarlıydı. Askeri teşkilatlanmanın sonunda Anadolu, Bizans İmparatorluğu’na sağlam bir ekonomik ve askeri temel teşkil ediyordu. Halbuki Sasani İmparatorluğu 6.yüzyılın sonunda bir ihtilalden yeni çıkmış ve bunun sonucu olarak eski feodal düzenin yerini ücretli askerlere dayanan askeri despotizm almıştı. Bu yeni rejim güvenliği sağlamaktan uzaktı. İdareden memnun olmayanlar, dini bütünlük için tehlike yaratacak olan mezhep ayrılığını ortaya çıkardı. Bu durum aynı zamanda imparatorluğun siyasi birliği için de tehlikeliydi”. (Uygarlık Tarihinde Araplar, Bernard Lewis, Pegasus Yayınları, s.73) |