|
|
Memlükler kimdir? "Memlükler satın alınıp Mısır'da talim ve terbiye gören kölelerdi. Başlangıçta bu memlükler Karadeniz'in kuzeyinde yaşayan Kıpçaklar'dan temin ediliyordu. Daha sonra Moğol, Çerkeş, bazen Rum, Kürt ve hatta bazen de Avrupalılar memlük olarak satın alınıyorlardı. Fakat Türkçe ve Çerkesce idareci sınıfın konuşma dili olarak kalmaya devam etti; bazı sultan ve devlet ricali hemen hiç Arapça konuşamıyordu. Baybars ve haleflerinin geliştirdiği Memlük Devleti gelişmiş ikili idare örgütüne sahipti: sivil ve askeri. İki örgüt de askeri şefler tarafından denetleniyor fakat bu işlerde sivil memurlar da kullanılıyordu. Memlük sultanları 1383 yılına kadar istisnasız babadan oğula geçmek suretiyle, birbirini takip etmişlerdir; daha sonra saltanat en kudretli askeri şefin eline geçti. Bir sultanın ölümünde, gerçek halefin kim olacağına karar verilinceye kadar geçen süre zarfında oğlu resmi sultan oluyordu. Hıristiyan ve Moğollar'ın Memlükleri tehdit ettikleri devrede onların en büyük başarıları Yakındoğu'da İslam medeniyetinin savunması olmuştur. On beşinci yüzyılda, Anadolu Selçuklu Devleti'nin yıkıntıları arasından yeni bir güç olan Osmanlı İmparatorluğu ortaya çıtı. Başlangıçta Memlükler ile Osmanlılar arasındaki ilişkiler dostça idi; fakat Osmanlılar Avrupa'da sağlam bir şekilde yerleşip dikkatlerini Asya'ya çevirince çatışma başladı. Avrupa ile özellikle Yakındoğu'dan geçen Avrupa ve Uzakdoğu arasındaki ticaret Mısır için hem kendi ticareti ve hem devamlı akan gümrük gelirleri bakımından hayati bir önem taşıyordu. Yükselme devrinde Memlük hükümetleri Mısır'a büyük refah getiren, sanat ve edebiyatta gelişme sağlayan bu ticareti destekliyorlardı. Moğol tehdidi, Baybars'ın onu uzakta tutabilmesine rağmen bertaraf edilemedi. 1400-1401'de Timur'un Türk Moğol güçleri, Suriye'yi yağmalayıp Dımaşk'ı tahrip etti. Veba, çekirge sürüleri ve bedevilerin yağmaları geri çekilen Moğollar'ın bu kötü eserini tamamladı. Memlük Sultanlığı uğradığı bu iktisadi veaskeri felaketten sonra bir daha belini doğrultamadı." (Uygarlık Tarihinde Araplar, Bernard Lewis, Pegasus Yayınları, s.227) |