|
|
Araplar tarih sahnesinden nasıl çekildi? “On birinci yüzyıla doğru İslam Dünyası açık bir şekilde çöküşe doğru gidiyordu; bu çöküşün belirtileri daha önceden görülüyordu. Uzak eyaletlerde merkezi hükümetin otoritesinin kaybolması sonunda siyasi çözülme başladı; daha sonra Irak hariç, hiçbir yerde merkezi otorite kalmadı. Nihayet halifeler, vezirler ve askeri şefler elinde birer kukla durumuna düştü. 945 yılında halifelik daha çok zayıfladı, bu yıl içinde İran asıllı Büveyhiler hanedanı Irak’ı istila ve halifelik başşehrini işgal etti. Bunu izleyen yıllar boyunca Büveyhiler bu merkezin gerçek hakimi oldu, dünyevi hakimiyetin işareti olarak Sultan unvanını kabullendi. Büveyhiler Şii olmalarına rağmen merkezi hükümetin yasal kaynağı ve dini lider olarak Abbasi halifelerini tahtta tuttular. İlk ılımlı Şii hanedanının iktidara gelişinden kısa süre önce 12. İmam esrarlı bir şekilde ortadan kayboldu. Büveyhiler merkezi eyaletlerde düzeni sağladı ve buralarda refah bir anda tekrar kendini gösterdi, fakat iktisadi çöküşü gösteren belirtiler de artıyordu. Çin ile olan kârlı ticaret azaldı ve sonra da Çin’in şartları nedeniyle son buldu. Rusya ve Kuzey ile olan ticaret 11.yüzyılda azaldı ve tamamen son buldu. Kıymetli madenlerin azalması bir ticari imparatorluk olma niteliğinin zayıflamasına ve iktisadi hayatın gerilemesine neden oldu.” (Uygarlık Tarihinde Araplar, Bernard Lewis, Pegasus Yayınları, s.211) |