|
|
Bağımsızlık hareketleri: Tahir Hareketi, Safariler, Samaniler, Tahinler Hanedanı “Bundan sonra İranlılar’ın aristokratik ve bölgesel arzuları mahalli hanedanlar yoluyla gerçekleşme imkanını buldu. Me’mun’un kumandanlarından İran kökenli Tahir 820 yılında bağımsızlığını ilan etti ve Doğu İran’da bir hanedan kurdu. Diğer İranlı hanedanlardan Safariler 867’de ve Samaniler 892 yılına doğru bağımsızlıklarını kazandı ve İran’ın diğer bölgelerine de yerleştiler. İdare tarzları farklı karakterlere sahipti. Tahinler Hanedanı, Arap-İslam medeniyeti etkisinden çıkmaksızın bir hükümet kurmuş olan ihtiraslı bir kumandanın eseriydi. Safariler, İran kökenli bir halk hareketinin iktidarını temsil ediyorlardı. Halbuki Samaniler ile İran aristokrasisi kudretini ve eski imtiyazlarını kullanma hakkını elde etmişti. Batıda siyasi çözülme daha erken başladı. Hilafet merkezinin doğuya nakledilmesi batı eyaletlerinde merkezden kopmaya ve sonuçta otoritenin gevşemesine neden oldu. 756’da İspanya, yerel bir hanedanın yönetiminde tam anlamıyla bağımsızlığını kazandı. Aynı hareket 788’de Fas’ta, 800’de Tunus’ta tekrarlandı. Mısır 868 yılında Bağdat tarafından gönderilen Türk memlûkü Ahmed b. Tûlûn zamanında merkezi hükümetten ayrıldı; Ahmed bağımsızlığını kazanmayı ve Suriye’yi egemenliği altına almayı başardı. Tûlûniler’in Mısır’da çökmesini başka bir Türk hanedanının ortaya çıkması takip etti.” (Uygarlık Tarihinde Araplar, Bernard Lewis, Pegasus Yayınları, s.136) |